1. Հասկացությունների ընկալում
Ի՞նչ է լեզվակռիվը։ Ինչո՞վ է այն տարբերվում սովորական զրույցից կամ կարծիքների փոխանակումից։
Լեզվակռիվը մարդկանց միջև վիճաբանություն է, երբ նրանք բարկանում են, բարձր ձայնով խոսում կամ վիրավորում են իրար։
Ի՞նչ է քննարկումը։ Ո՞րն է քննարկման հիմնական նպատակը։
Քննարկումը որևէ հարցի շուրջ տարբեր կարծիքներ արտահայտելն է։ Դրա նպատակն է հասկանալ հարցի տարբեր կողմերը և ընդհանուր կարծիքի գալ։
Ի՞նչ է բանավեճը։ Ինչո՞վ է բանավեճը տարբերվում քննարկումից։
Բանավեճը տարբեր կարծիքների միջև պայքար է, որտեղ մարդիկ փորձում են փաստերով պաշտպանել իրենց տեսակետը։ Իսկ քննարկման ժամանակ մարդկանց կարծիքները հիմնականու փողվում են։
Կարո՞ղ է քննարկումը վերածվել լեզվակռվի։ Ի՞նչ պայմաններում։
Կարող է, եթե մարդիկ չեն լսում իրար, սկսում են բարձր խոսել, վիրավորել կամ չեն հարգում և լսում դիմացինի կարծիքը։
Կարո՞ղ է բանավեճը վերածվել լեզվակռվի։ Բերե՛ք հնարավոր օրինակ։
Այո օրինակ եթե երկու մարդ վիճում են, թե որ ֆուտբոլային թիմն է ավելի ուժեղ և չեն լսում միմիանց կարծիքները։
Ձեր կարծիքով՝ լեզվակռվի ժամանակ մարդիկ ավելի շատ փորձում են հասկանալ միմյանց, թե՞ հաղթել միմյանց։
Իմ կարծիքով՝ մարդիկ ավելի շատ փորձում են հաղթել միմյանց ։ Երբ մարդը բարկացած է, նա սովորաբար չի լսում մյուսի կարծիքը և ուզում է ապացուցել իր ճիշտը։
2. Վերլուծական հարցեր
Ի՞նչը կարող է որոշել՝ նրանց զրույցը կվերածվի՞ քննարկման, բանավեճի, թե՞ լեզվակռվի։
Դա կախված է մարդկանց պահվածքից։ Եթե նրանք հանգիստ լսում են միմիանց կլինի քննարկում։ Եթե փաստերով պաշտպանում են իրենց կարծիքը, կլինի բանավեճ։ Իսկ եթե սկսում են վիրավորել կամ բարձր ձայնով խոսել և չլսել միմիանց, կդառնա լեզվակռիվ։
Արդյո՞ք հակառակ կարծիք ունենալը կարող է ինքնին կոնֆլիկտ առաջացնել։ Ինչո՞ւ։
Այո, եթե դիմացի մարդը չի ուզում լսել քո կարծիքը կամ ուժեղ դեմ է քո կարծիքին։
Կարո՞ղ է մարդը բանավեճում պաշտպանել իր տեսակետը՝ միաժամանակ հարգելով հակառակ տեսակետ ունեցող մարդուն։ Ինչպե՞ս։
Այո, նա կարող է հանգիստ ներկայացնել իր կարծիքը, բերել փաստեր և լսել դիմացինին՝ առանց վիրավորելու։
Ի՞նչ տարբերություն կա «Դու սխալ ես» և «Ես համաձայն չեմ քո տեսակետի հետ, որովհետև…» արտահայտությունների միջև։
«Դու սխալ ես» արտահայտությունը կարող է կոպիտ հնչել։ Իսկ երկրորդ նախադասությունում մարդը հանգիստ ասում է, որ համաձայն չէ և բացատելով պատճառը։
Ինչո՞ւ են մարդիկ երբեմն անձնական վիրավորանքների անցնում, երբ չեն կարողանում հիմնավորել իրենց տեսակետը։
Որովհետև երբեմն մարդը չի կարողանում փաստերով ապացուցել իր ասածը և բարկանում է։ Այդ պատճառով սկսում է վիրավորել դիմացինին։
Կարո՞ղ է մարդը բանավեճում փոխել իր կարծիքը։
Այո, եթե մարդը նոր փաստեր է լսում և հասկանում է, որ դրանք ճիշտ են, կարող է փոխել իր կարծիքը։
Ի՞նչն է ավելի կարևոր բանավեճում՝ հաղթելը, թե՞ հիմնավորված տեսակետ ներկայացնելը։
Իմ կարծիքով՝ ավելի կարևոր է սեփական տեսակետը հիմնավորելը։ Եթե մարդը իր ասածը կարողանում է ապացուցել փաստերով և օրինակներով, նրա խոսքը ավելի ճիշտ կլիեն։
Ի՞նչ դեր ունեն փաստերը և օրինակները բանավեճի ժամանակ։
Փաստերն ու օրինակները օգնում են ավելի լավ ապացուցել սեփական տեսակետը։
3. Իրավիճակների վերլուծություն
Կարդացե՛ք իրավիճակները և որոշե՛ք՝ տվյալ դեպքում գործ ունենք լեզվակռվի, քննարկման, թե բանավեճի հետ։ Յուրաքանչյուր պատասխանը հիմնավորե՛ք։
Իրավիճակ 1.
Երկու սովորողներ տարբեր կարծիքներ ունեն՝ արդյոք դպրոցական համազգեստը պարտադի՞ր պետք է լինի։ Նրանք հերթով ներկայացնում են իրենց տեսակետները, բերում օրինակներ և արձագանքում միմյանց փաստարկներին։
Սա բանավեճ է, որովհետև սովորողները ներկայացնում են տարբեր տեսակետներ, բերում են օրինակներ և լսում են իրար։
Իրավիճակ 2.
Երկու ընկերներ վիճում են։ Նրանցից մեկը ասում է․ «Դու ընդհանրապես ոչինչ չես հասկանում», իսկ մյուսը պատասխանում է․ «Դու ինքդ ես ոչինչ չհասկանում»։ Զրույցը շարունակվում է վիրավորանքներով։
Սա լեզվակռիվ է, որովհետև ընկերները միմյանց վիրավորում են և փորձում են ոչ թե քննարկել հարցը, այլ պնդել իրենց կարծիքը։
Իրավիճակ 3.
Դասարանում սովորողները քննարկում են՝ արդյոք սոցիալական ցանցերը դրակա՞ն, թե՞ բացասական ազդեցություն ունեն երիտասարդների վրա։ Յուրաքանչյուրը ներկայացնում է իր տեսակետը և փորձում հիմնավորել այն։
Սա քննարկում է, որովետև սովորողները տարբեր կարծիքներ են ներկայացնում որևէ հարցի վերաբերյալ և փորձում են հիմնավորել դրանք։
Իրավիճակ 4.
Բանավեճի ընթացքում սովորողներից մեկը ոչ թե պատասխանում է դիմացինի փաստարկին, այլ ասում է․ «Քո ասածը լուրջ ընդունել չի կարելի, որովհետև դու միշտ այդպես ես մտածում»։
Սա լեզվակռիվ է, քանի որ սովորողը անցնում վիրավորանքների:
Հարց․ Ո՞ր իրավիճակներում է խոսակցության մասնակիցը հեռանում թեմայից և անցնում անձնական վերաբերմունքի։ Ինչո՞ւ։
4. Ինքնուրույն վերլուծական աշխատանք
Ընտրե՛ք որևէ թեմա, որի շուրջ հասարակության մեջ կարող են լինել տարբեր կարծիքներ, օրինակ՝
- բջջային հեռախոսների օգտագործումը դպրոցում,
- սոցիալական ցանցերի ազդեցությունը,
- դպրոցական համազգեստը,
- արհեստական բանականության օգտագործումը կրթության մեջ,
- տնային առաջադրանքների անհրաժեշտությունը։
Ընտրված թեմայի շուրջ պատասխանե՛ք հետևյալ հարցերին․
- Ո՞րն է խնդիրը։
Խնդիրն այն է թե սոցիալական ցանցերը ինչ ազդեցություն ունեն մարդկանց հատկապես երիտասարդների կյանքի և ուսման վրա։
- Ի՞նչ տարբեր տեսակետներ կարող են ունենալ մարդիկ այս հարցի վերաբերյալ։
Մի մասը կարծում է, որ սոցիալական ցանցերը օգտակար են, իսկ մյուսները կարծում են, որ դրանք կարող են բացասական ազդել մարդու վրա։
- Որո՞նք կարող են լինել յուրաքանչյուր տեսակետի հիմնական փաստարկները։
Սոցիալական ցանցերի օգտակար կարող են լինել, երբ դրանք օգնում են շփվել մարդկանց հետ, ստանալ նոր տեղեկություններ և սովորել նոր բաներ։
Բացասական կարող են լինել, երբ դրանց սխալ օգտագործումը կարող է տանել շատ ժամանակ, շեղել ուսումից և ստեղծել կախվածություն։
- Ի՞նչ հակափաստարկներ կարող են ներկայացվել։
Սոցիալական ցանցերի վնասակար կամ օգտակար լինելը կախված է օգտագործողից և օգտագործման ձևից։ Ճիշտ օգտագործելու դեպքում դրանք կարող են օգտակար լինել։
- Ինչպե՞ս կարելի է քննարկել այս հարցը՝ առանց այն լեզվակռվի վերածելու։
Պետք է հանգիստ արտահայտել սեփական կարծիքը, լսել դիմացինին և չվիրավորել նրան։
- Ի՞նչ կանոններ պետք է պահպանեն քննարկման մասնակիցները։
Քնարկման մասնակիցները պետք է պահպանեն՝ հարգանքը միմիյանց հանդեպ, չընդհատելը խոսողին, չվիրավորել և չանցնել անձնական վիրավորանքների։
- Ձեր կարծիքով՝ ինչո՞վ է տարբերվում համոզելը և պարտադրելը։
Իմ կարծիքով համոզելու դեպքում մարդը փաստերով և պատճառներով փորձում է փոխել դիմացինի կարծիքը, իսկ պարտադրելու դեպքում փորձում է ստիպել նրան ընդունել իր կարծիքը։
- Ի՞նչ պայմաններում կարող է բանավեճը նպաստել խնդրի ավելի լավ հասկանալուն։
Եթե մասնակիցները հանգիստ են խոսում, լսում են միմյանց, հարգում են տարբեր կարծիքները, բանավեճը կարող է օգնել ավելի լավ հասկանալ թեմայի դրական և բացասական կողմերը։