Երկրի Հեր Երկիր մոլորակի ձևի և չափերի մասին պատկերացումները հնագույն ժամանակներում եղել են շատ պարզունակ:

Երկրի գնդաձևության գաղափարը տրվել է դեռես մ.թ.ա. 6-5-րդ դարե­րում հայտնի փիլիսոփա Պյութագորասի կողմից, իսկ հետագայում (մ.թ.ա. 3-2-րդ դար) Արիստոտելը տվեց գնդաձևության ամենապարզ ապացույցը: Նա ուշադրություն դարձրեց այն հանգամանքին, որ Լուսնի վրա ընկնող Երկրի ստվերն ունի շրջանագծի ձև:

Միջին դարերում Երկրի գնդաձևության գաղափարը մոռացության մատնվեց: Այնինչ Հայաստանում դեռևս 7-րդ դարում Անանիա Շիրակացու հայտնի «Աշխարհացույցի» հիմքում դրված էր Երկրի գնդաձևության գաղափարը:

1522 թ. Ֆերնան Մագելանի շուրջերկրյա ճանապարհորդությունը դար­ձավ Երկրի գնդաձևության առաջին իրական ապացույցը:

Երկրի գնդաձևության վերջնական և տեսանելի ապացույցը տիեզերանավերից կատարված լուսանկարներն են:

Երկրի չափերը: Մինչև երկրի չափերին անցնելր՝ ծանոթանանք Երկ­րի առանցք և բևեռներ տերմիններին: Երկրի առանցքն այն երևակայական գիծն է, որն անցնում է նրա կենտրոնով, և որի շուրջը պտտվում է Եր­կիրը: Երկրի առանցքի երկու հակադիր կետերը, որոնք հատվում են նրա մակերևույթի հետ, կոչվում են բևեռներ:

Ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ Երկիրն իրական գունդ չէ, այլ՝ բևեռներից սեղմված է:

Երկրի ամենամեծ շրջագիծը, որը երկիրը բաժանում է երկու հավա­սար մասերի, կոչվում է հասարակած, որի երկարությունը մոտ 40000 կմ է: Հասարակածին զուգահեռ տարված երևակայական շրջագծերը կոչ­վում ես զուգահեռականներ, իսկ Երկրի բևեռներով անցնող ե- րեակայականկիսաշրջագծերը միջօրեականներ:

Ինչպես միջօրեականները, այնպես էլ զուգահեռականները գլոբուսի և քարտեզի վրա նշվում են աստիճաններով: Բնականաբար, 0⁰-ի զուգահեռականը հասարակածն է, իսկ հետաքրքիր է, թե ո՞րն է 0⁰-ի միջօրեականը:

Միջազգային համաձայնությամբ՝ Լոնդոնի մոտ գտնվող Գրինվիչի աստղադիտարանի վրայով անցնող միջօրեականն ընդունվել է որպես զրո­յական կամ գլխավոր միջօրեական: Ընդունված է գլխավոր մի­ջօրեականով և դրա հակառակ կողմով անցնող 180⁰-ի միջօրեականով երկրագունդը բաժանել արևելյան և արևմտյան կիսագնդերի:

Միջօրեականների ու զուգահեռականների միմյանց հետ հատումից առաջացած ցանցը կոչվում է աստիճանացանց:

Աստիճանացանցի օգնությամբ որոշում են որևէ օբյեկտի՝ քաղաքի, գյուղի, տվյալ վայրի կամ օվկիանոսում լողացող նավի «հասցեն»՝ աշ­խարհագրական կոորդինատները գլոբուսի կամ քարտեզի վրա: Աշխարհագրական կոորդինատներն են աշխարհագրական լայնությու­նը և երկայնությունը:

Աշխարհագրական լայնությունր ցույց է տալիս Երկրի մակերևույթի որևէ կետի հեռավորությունը հասարակածից դեպի բեեռներ՝ աստիճան­ներով արտահայտված:

Աշխարհագրական լայնությունր լինում է հյուսիսային (հս. լ.), և հա­րավային (հվ. լ.):

Օրինակ՝ Երևանը գտնվում է հս. լ. մոտ 40⁰ զուգահեռականի վրա: Սա­կայն այդ լայնության վրա կան բազմաթիվ այլ քաղաքներ: Հետեաբար՝ անհրաժեշտ է իմանալ նաև մյուս կոորդինատը՝ աշխարհագրական եր­կայնությունը:

Աշխարհագրական երկայնությունը ցույց է տալիս Երկրի մակերևույթի որևէ կետի հեռավորությունը սկզբնական մի­ջօրեականից դեպի արևելք կամ արևմուտք՝ աստիճաններով արտահայտ­ված:

Աշխարհագրական երկայնությունր լինում է արևելյան (արլ. ե.) ե արևմտյան (արմ. ե.): Օրինակ՝ Երեանը գտնվում է արլ. ե. 44,5⁰ միջօրեականի վրա:

Այսպիսով՝ Երևանի աշխարհագրական կոորդինատներն են հս. լ. 40⁰ ե արլ. ե. 44,5⁰, այսինքն՝ Երևանը գտնվում է դրանց հատման կետում: Քարտեզ: Ունենալով պատկերացում Երկրի ձևի ու չափերի, դրա վրա գտնվող օբյեկտների մասին, ինչպես նաև՝ դրանք ավելի կիրառական դարձնելու համար, անհրաժեշտություն է առաջացել երկրագունդը կամ նրա առանձին մասերը պատկերել թղթի կամ որևէ հարթության վրա, ինչն անվանել են աշխարհագրական քարտեզ:

Տարբեր քարտեզներից կազմված գիրքը կոչվում է ատլաս:

Գլոբուս: Երկրագնդի մանրակերտը կոչ­վում է գլոբուս, որր լատիներեն նշանակում է գունդ: Գլոբուսը հնարավորու­թյուն է տալիս երկրագունդը տեսնելու ամ­բողջությամբ :

Առաջին հաջողված գլոբուսը պատրաս­տել է գերմանացի աշխարհագետ Մարտին Բեհայմը 15-րդ դարում:

Առաջին հայատառ գլոբուսը պատրաստվել է Վիեննայի Մխիթարյան Միաբանությու­նում 1850 թ. և գտնվում է Միաբանության թանգարանում:

The ugly duckling | LearnEnglish Kids | British Council

551

ե(9768:24):37=

9768:24=811

811×37=31107

զ

(149736:24):367=

149736:24=6239

6239:367=17

է

(263424:168):7=

263424:168=

ը

թ

560

Ստուգիր անհավասարաություը

20×3-120:2<5 ճիշտ

5×0-17×0+0<17 ճիշտ

3×24-56>6×0-13x(12-24:2)ճիշտ

1+0-0+1-0x0+2:2>1-1 ճիշտ

561

լարի աջաջին կտորը երկրորդից երկար է 6 անգամ իսկ երրորդ կտորը երկրորդից կարճ 4 անգամ։Որքան է այդ լարերի երկարությունների գումարը եթե երրորդ լարի երարությունը 96 մ է։

լուծում

96։4=24

24×6=144

144+24+96=264

562

Ձեթը պահվում է 2 լ,3լ և 6 լ տարողությամբ անոթներում ընդ որում վեցլիտրանոց անոթի քանակը 4 անգամ ավելի էր երկուլիտրանոցները և 2 անգամ ավելի քան երեքլիտրանոցները ։Ընդամենը որքան ձեթ կար եթե վեցլիտրանոց անոթներից եղած ձեթը 48 լ էր։

լուծում

48:6=8 6լ

8։4=2 2լ

8:2=4 3 լ

48+2×2+3×4=64

Տրված բառերից նորերը կազմիր ակ, իկ, ուկ մասնիկներով (ածանցներով):
Այդ ածանցներն ի՞նչ իմաստ են տալիս բառին:

Ա. Աստղ-աստղիկ, արկղ-արկղակ, թիթեռ-թիթեռնակ, թերթ-թեթիկ, գետ-գետակ, նավ-նավակ, դուռ-դռնակ(ն), թռչուն-թռչնիկ, խոզ-խողուկ, գառ-գառնուկ(ն):
Բ. Հայր-հայրիկ, մայր-մայիրկ, տատ-տատիկ, պապ-պապիկ, քաղցր-քաղցիրկ, անուշ-անուշիկ, որդի-որդիկ, տաք-տաքուկ, հարս-հասիկ(ն):

Տրված բառերից տեղ ցույց տվող ածանցավոր բառեր կազմի՛ր:
Գրի՛ր գործածված մասնիկները (ածանցները): Կազմածդ ո՞ր բառերն են մեծատառով սկսվում:

Օրինակ՝
հույն-Հունաստան:

Հիվանդ-հիվանդանոց,ծաղիկ-ծախկեփունջ, մուկ-մկանոց, Հայ-Հայաստան, նիստ-նստարան, այբուբեն-Այբբեննարան, դաս-դասարան, դպիր, դարբին-դարբնաց, հյուր-հյուրանոց, զոր(ք)-զորանոց, ռուս-ուսաստան, գործ-գործարան, բրուտ-բրուտանոց, կույս-կուսոանոց, ուզբեկ-ուզբեկսատն, հնդիկ-Հնդկաստան, թուփ-թփուտ, ծիրանի-ծիրանանոց:

Բնակավայր կամ տեղանք ցույց տվող բառերին այնպիսի ածանցներ ավելացրու, որ նոր բառերը տվյալ տեղի բնակչի իմաստն արտահայտի:

Օրինակ՝
լեռն-լեռնցի:

Երևան-երևանցի, քաղաք-քաղաքաքացի, Վան-վանեցի , Մուշ-մուշցի, Աշտարակ-աշտարակցի, Արտաշատ-արտաշտտցի, Դվին-դվինեցի, Կարս-կարսեցի, Գյումրի-Գյումրեցի, Լոռի-լոռեցի, Ամերիկա-ամերիկացի, Նյու-Յորք-նյու-յորքցի, Լոնդոն-լոնդոնցի, սար-սարեցի, գյուղ-գյուղացի:

Տվյալ բառազույգերի արմատները տեղափոխելով՝ բաղադրյալ նոր բառեր ստացի՛ր:

Օրինակ՝
բարեժպիտ, մանկամիտ-բարեմիտ, մանկաժպիտ:

ա) Ջրհարս,-ջուր, հարս ծովանկար-ծով,
բ) ժանգապատ-պատ, ժանգ , արծաթագույն-արծաթ,գույն
գ) հողածին-հող,ծնվել, ջրաղաց-ջուր,աղաց
դ) զորամաս,-զորք,մաս երկրամաս-երկիր, մաս:

Տրված բառերը բաղադրիչների բաժանի՛ր: Արմատներն ի՞նչ մասնիկով են կապվում:
Օրինակ՝
Գրատախտակ- գր(գիր)+ա+տախտակ:
Ձեռագիր-ձեռ+ա+գիր, գեղանկար գեղ+ա+նկար, շրջազգեստ-շրծվել+ա+զգեստ, սիրահոժար-սիրել+ա+հոժար, դեղնակտուց դեղին+ա+կտուց, հոդակապ-կոդ+ա+կապ:

Տրված արմատների կրկնությամբ բառեր կազմի՛ր (արմատների մեջ ի՞նչ փոփոխություն է կատարվում):
Օրինակ՝
Փալաս-փուլուս:
Աման-չաման, մարդ-մուրդ, պարապ-սարապ, պակաս-մակաս, մանր-մունր, փոքր-մոքր, ոլոր-մոլոր, սուս-փուս:

551 կատարիր գործողությունը

(9768:24):37=11

(149736:24):367=

1.  2500 դրամը երկու եղբայրների միջև այնպես բաժանեցեք, որ մեկն այնքան 20 դր. ունենա , որքան մյուսը՝5:

2500:25=100

2.     Շոգենավն իր արագությունը ժամում 9 կմ-ով պակասեցրեց, այդ պատճառով նշված ժամին նշանակված վայրից 108 կմ հեռու էր: Ցածր արագությամբ քանի՞ ժամ էր գնացել:

108:9=12

3.     Համեմատիր

4 մ 580դմ +800 դմ <150մ 200 դմ+100 սմ

4.   Ավտոմեքենան 50կմ/ժ արագությամբ անցավ250 կմ ճանապարհ: Նույն արագությամբ անցավ ևս 200 կմ : Քանի՞ ժամում անցավ ամբողջ ճանապարհը:

250+200=450

450:50=9

5.   Օգտվելով գումարման հատկություններից՝ հաշվել.

      83+144+36+856+64+17=1200

6.Կատարիր մնացորդով բաժանում .

1478:35=42 մն 8

7.    Գրիր երկու երկնիշ թիվ, որոնք բաժանվում են 10-ի:

80,90

8.      Ինչպե՞ս կփոխվի երկու թվերի արտադրյալը , եթե արտադրիչներից մեկը մեծացնենք 8                        անգամ:

կմեծանա 8 անգամ

9.      *-ի փոխարեն գրիր թիվ, որ անհավասարությունը ճիշտ լինի:

     1478<1496

10.Արտահայտիր մետրերով.

14 կմ 740 դմ 7540մ

50 մ 400 սմ 54 մ

11.Հաշվիր արտահայտության արժեքը.

741:3+7497:9+152=1230

12.Գտեք 22-ի բաժանարարները և նրա  3 բազմապատիկ:

22:2=11

11×3=33

13.Գրիր այն վեցանիշ թիվը, որի՝

Տասնավորը 0 է, հազարավորը՝ 3, իսկ մյուս բոլոր թվանշանները՝ 2

223202

Հայաստան ասելիս այտերս այրվում են,
Հայաստան ասելիս ծնկներս ծալվում են,
Չգիտեմ ինչու է այդպես:
Հայաստան ասելիս շրթունքս ճաքում է,
Հայաստան ասելիս հասակս ծաղկում է,
Չգիտեմ ինչու է այդպես:
Հայաստան ասելիս աչքերս լցվում են,
Հայաստան ասելիս թևերս բացվում են,
Չգիտեմ ինչու է այդպես:
Հայաստան ասելիս աշխարհը իմ տունն է,
Հայաստան ասելիս էլ մահը ո՞ւմ շունն է…
Կմնամ, կլինեմ այսպեսРеклама

Հայաստան ասելիս այտերս այրվում են,
Հայաստան ասելիս ծնկներս ծալվում են,
Չգիտեմ ինչու է այդպես:
Հայաստան ասելիս շրթունքս ճաքում է,
Հայաստան ասելիս հասակս ծաղկում է,
Չգիտեմ ինչու է այդպես:
Հայաստան ասելիս աչքերս լցվում են,
Հայաստան ասելիս թևերս բացվում են,
Չգիտեմ ինչու է այդպես:
Հայաստան ասելիս աշխարհը իմ տունն է,
Հայաստան ասելիս էլ մահը ո՞ւմ շունն է…
Կմնամ, կլինեմ այսպես

1. Ինչո՞ւ է Լուսինը միշտ դեպի Երկիր ուղղված միայն մի կողմով:

Որովհետև լուսինը չի պտտվուն իր շուրջ։

1. Ինչի՞ հետևանքով են առաջանում Լուսնի փուլերը:

լուսինը մակերևույթ և իր սեփական լույսը չունի

1. Ի՞նչ կառուցվածք ունի Լուսնի մակերևույթը:

շրջանաձև կառուցվածք

1. Ինչո՞ւ Լուսնի վրա կյանք գոյություն չունի:

Լուսինը մթնոլորտ չունի, ինչի հետևանքով նրա մակերևույթի վրա ցերեկը ջերմաստիճանը բարձրանում է մինչե 120 ⁰C, իսկ գիշերն իջնում մինչե -160 ⁰C: Թթ­վածնի և ջրի բացակայության հետևան­քով Լուսնի վրա բուսական և կենդանական աշխարհ գոյություն չունի:

1. Ե՞րբ է մարդը ոտք դրել Լուսնի վրա:

1969 թվականին

1. Գիշերը նայեք Լուսնին: Նրա տեսքից որոշեք, թե մոտակա օրերին իր եղջյուրը կաճի՞, թե՞ կնվազի:

5

Yesterday my sister and I helped our mum in the house. First we cleaned our rooms and then we washed our clothes. After that we cooked some pasta. The pasta was not very good. Harris, but our mum was happy to eat it. She didn’t want to show then the food was awful. Our Mum is so kind.

6

Wash / the dishes

Mum usually washes the dishes. Yesterday my Dad washed the dishes.

cook/dinner

Mum usually cooks the dinner . Yesterday my Dad cooked the dinner.

Iron /the clothes

Mum usually irons the clothes . Yesterday my Dad ironed the clothes.

Walk / the dog

Mum usually walks the dog . Yesterday my Dad walked the dog .

7.

Pedro played football last Sunday.

Pedro didn’t play football last Sunday.

I watched TV last night

I didn’t watch TV last night

Aya listened to music yesterday evening

Aya didn’t listen to music yesterday evening

The cat climbed a tree yesterday morning.

The cat didn’t climb a tree yesterday morning.

It rained last week.

It didn’t rain last week.

He smiled at me.

He didn’t smile at me.

George tidied his room an hours ago.

George didn’t tidy his room an hours ago.