Դասարանական առաջադրանքներ՝ 124; 132; 134;136

6+8-10/2=4/2=2

2սմ

c2^=25x^2+144x^2=169x^2

c=13x^2

4=a+b-c/2

Պատ․՝10,24,26

Թեմա՝ Մակերևույթի շարունակությունը

Սովորել դասագրքի & 11-ը , էջ 43-45

Օգտագործվող քարտեզ

Դասը ամփոփել հետևյալ հարցերի միջոցով՝

• Ին՞չ նշանավոր լեռներ կան հրաբխային լեռնավահանների մարզում։

Արագած, Աժդահակ, Գութանասար, Շահունք։

• Ին՞չ է սարահարթը։

Սարահարթը բարձր հարթ տարածք է, որը քիչ է կտրտված գետերով ու ձորերով։

• Թվարկե՛ք ՀՀ-ում մի քանի սարահարթեր։

Լոռու, Շիրակի, Գեղամա, Սյունիքի սարահարթեր։

• Ինչ գոգոավորությունների է բաժանվում Միջնարաքսյան գոգավորության մարզը։

Արարատյան և Նախիջևանի գոգավորություններ։

Սիրելի սովորողներ, խնդրում եմ ներբեռնել դասագիրքը:

Հայաստանի Հանրապետության պետական համակարգը և խորհրդանիշները/պատմել էջ 48-51/

ԱՆՈՒՆՆԵՐ ԵՎ ՀԱՍԿԱՑՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Բացատրի՛ր և բնութագրի՛ր
Ա. Ահարոնյան – Ազգային խորհրդի ղեկավար, մասնակցել է պետական մարմինների ձևավորմանը։
Ա. Մանուկյան – Ներքին գործերի նախարար, համարվում է Հայաստանի Հանրապետության հիմնադիր։
Ս. Շահումյան – Քաղաքական գործիչ, մասնակցել է Անդրկովկասյան իրադարձություններին։
Դ. Բեկ-Փիրումյան – Հայ գեներալ, Սարդարապատի հերոս։
Դրո (Դրաստամատ Կանայան) – Հայոց բանակի հրամանատարներից, մասնակցել է անկախության համար պայքարին։
Մ. Սիլիկյան – Գեներալ, 1918թ. դիվիզիայի հրամանատար։
Ա. Բեյ-Մամիկոնյան – Հայ ազնվական, պետական և ռազմական գործիչ։
Անդրկովկասյան Սեյմ – 1918թ. մարմին, որտեղ ընդգրկված էին Վրաստանը, Հայաստանը, Ադրբեջանը։
Թ. Նազարբեկյան – Գեներալ-գնդապետ, ՀՀ բանակի գլխավոր հրամանատար։
Հ. Քաջազնունի – ՀՀ առաջին վարչապետ։
Ն. Աղբալյան – Կրթության նախարար, մտավորական։
Ա. Խատիսյան – ՀՀ վարչապետ, պետական գործիչ։

ՀԻՄՆԱԿԱՆ
ԳԱՂԱՓԱՐՆԵՐ
ա. Ներկայացրո՛ւ։ Նկարագրի՛ր ՀՀ կառավարման համակարգը, բանակն ու խորհրդանիշները: Հաջորդականությամբ թվարկի՛ր ՀՀ վարչապետերի անունները:
ՀՀ իշխանությունը բաժանված էր երեք ճյուղի՝ օրենսդիր, գործադիր և դատական։
Գործադիր իշխանությունը ղեկավարում էր վարչապետը։
Բանակը ձևավորվեց 1918-ին՝ Մ. Սիլիկյանի, ապա Թ. Նազարբեկյանի գլխավորությամբ։
Խորհրդանիշներ՝ եռագույն դրոշ, «Մեր Հայրենիք» օրհներգ, և զինանշան՝ Թամանյանի ու Քոջոյանի հեղինակությամբ։
Վարչապետեր՝ Հ. Քաջազնունի, Ա. Խատիսյան, Ն. Աղբալյան, Ս. Վրացյան։
բ. Բացատրի՛ր։ Քանի՞ խորհրդարան է գումարվել ՀՀ-ում,
ի՞նչպես են դրանք ձևավորվել:
Գումարվել է երկու խորհրդարան․
Առաջինը՝ Հայոց ազգային խորհրդի հիմքով, երկրորդը՝ համաժողովրդական ընտրություններով՝ կուսակցական սկզբունքով և գաղտնի քվեարկությամբ։
գ. Վերլուծի՛ր։ Ի՞նչ գործառույթներ են իրականացրել ՀՀ
կառավարությունը, խորհրդարանը և դատարաններ
Կառավարությունը ղեկավարել է գործադիր իշխանությունը և տնտեսությունը։
Խորհրդարանը ընդունել է օրենքներ, հաստատել կառավարությունը և բյուջեն։
Դատարանները ապահովել են արդարադատությունը՝ շրջանային դատարաններ, դատական պալատ, Սենատ։

ՔՆՆԱԴԱՏԱԿԱՆ
ՄՏԱԾՈՂՈՒԹՅՈՒՆ
1. Ընդհանրացրո՛ւ։ Համեմատի՛ր Հայաստանի առաջին
և ներկայիս հանրապետությունների կառավարման
համակարգերը:
Առաջին Հանրապետության կառավարությունը կազմված էր երեք ճյուղից (օրենսդիր, գործադիր, դատական), ինչպես ներկայիսը, բայց այժմ համակարգը ավելի կայուն է և սահմանադրորեն ամրագրված։
2. Գնահատի՛ր։ Ի՞նչ նշանակություն ունեցավ ՀՀ պետական կառավարման համակարգն ու բանակը
հայոց պետականության շարունակականությունը
ապահովելու գործում:
ՀՀ պետական կառավարման համակարգն ու բանակը կարևոր էին, որովհետև ապահովեցին անկախ պետականության գոյությունը և հայոց պետականության շարունակականությունը։
3. Մեկնաբանի՛ր։ Ինչո՞վ է առանձնանում Արամ Մանուկյանի գործունեությունը և ինչու՞ են նրան համարում Հայաստանի առաջին Հանրապետության հիմնադիր։
Արամ Մանուկյանը առանձնանում էր կազմակերպչական ու առաջնորդական հատկանիշներով: Նա ստեղծեց պետական կառավարման հիմքերը, դրա համար էլ համարվում է Հայաստանի առաջին Հանրապետության հիմնադիր։

Առաջադրանք 2

Հանրապետության  հասարակական-քաղաքական կյանքը: Բոլշևիկների պետական հեղաշրջման փորձը: Թուրք-թաթարների ապակայունացնող դերի հաղթահարումը/ պատմել էջ 52-53/

Պատասխանել հարցերին

ԱՆՈՒՆՆԵՐ ԵՎ ՀԱՍԿԱՑՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Բացատրի՛ր և բնութագրի՛ր
ՀՅԴ – ամենազբաղված կուսակցությունը, ղեկավարում էր Հայաստանը։

ՀԺԿ – ազատական կուսակցություն, փորձում էր նույնպես իշխանություն ստանալ։

Պողոս Նուբար – արևմտահայ գործիչ, ազդում էր Ռամկավարների վրա։

Բոլշևիկ – դեմ էին անկախ Հայաստանին, ուզում էին միացնել Ռուսաստանին։

Մենշևիկ – սոցիալ-դեմոկրատ կուսակցություն, թույլ ազդեցություն Հայաստանում։

Արմենկոմ – հայ բոլշևիկների ղեկավար մարմինը, ծրագիր էր իշխանություն վերցնել։

Խռովություն – ապստամբություն կամ անկարգություն երկրում։

Սեպուհ – զորավար, ճնշեց բոլշևիկների խռովությունը, պաշտպանեց երկիրը։

ՀԻՄՆԱԿԱՆ
ԳԱՂԱՓԱՐՆԵՐ
ա. Ներկայացրո՛ւ։ Մատնանշի՛ր, թե ՀՀ-ում գործող կուսակցություններից որոնք էին պաշտպանում անկախ պետականության գաղափարը, իսկ եղածներից ո՞րն էր հատկապես բռնել կտրուկ հակապետական դիրք և ձգտում էր ամեն կերպ Հայաստանը կրկին կցել Ռուսաստանին: Ի՞նչ ընթացք ունեցան
թաթարական և բոլշևիկ­յան խռովությունները:
ՀՀ-ում անկախ պետականությունը պաշտպանում էին ՀՅԴ, ՀԺԿ և ռամկավարները։
Հակապետական դիրք ուներ բոլշևիկյան կուսակցությունը, որը ցանկանում էր Հայաստանը կցել Խորհրդային Ռուսաստանին։
Թաթարական ու բոլշևիկյան խռովությունները արագ ճնշվեցին, բայց դրանք լուրջ վտանգ առաջացրին երկրի կայունությանը։
բ. Բացատրի՛ր։ Ինչո՞վ էր պայմանավորված ՀՅԴ առաջատար դիրքը ՀՀ հասարակական-քաղաքական
կյանքում:
ՀՅԴ-ն ուներ Հայաստանում ամենակազմակերպված ուժը և լայն սոցիալական աջակցություն։
Այն միակ կուսակցությունն էր, որը կարողացավ իրականում ղեկավարել կառավարությունը և բանակը։
գ. Վերլուծի՛ր։ Ովքե՞ր էին կովկասյան թաթարները և
ի՛նչ նպատակներ էին հետապնդում Հայաստանում։

Կովկասյան թաթարները ներկայիս ադրբեջանցիների նախնիներն էին, որոնք ապրում էին ՀՀ որոշ շրջաններում։ Նրանց նպատակն էր թուլացնել հայկական իշխանությունը և ստեղծել սեփական ինքնավար տարածքներ։

ՔՆՆԱԴԱՏԱԿԱՆ
ՄՏԱԾՈՂՈՒԹՅՈՒՆ
1. Ճանաչի՛ր ազդեցությունը։ Ի՞նչ դեր ունեին Թուրքիան և Ադրբեջանը թաթարական խռովությունների
կազմակերպման գործում:
Թուրքիան տրամադրում էր զինվորական ղեկավարներ, իսկ Ադրբեջանը՝ ֆինանսական աջակցություն։ Նրանք թաթարական խռովությունները օգտագործում էին Հայաստանի պետականությունը ներսից թուլացնելու համար։
2. Ընդհանրացո՛ւ։ Թվարկի՛ր և պարզաբանի՛ր ՀՀ հասարակական-քաղաքական կյանքի հիմնական
մարտահրավերներն ու սպառնալիքները:
ՀՀ-ն բախվում էր կուսակցական պառակտմանը, արտաքին պետությունների ազդեցությանը և տնտեսական դժվարություններին։
Վտանգ էին նաև բոլշևիկյան ու թաթարական զինված խռովությունները, որոնք խաթարում էին երկրի կայունությունը։
3. Գնահատի՛ր: Ի՞նչ նշանակություն ունեցավ 1920 թ.
մայիսին բոլշևիկների կազմակերպած պետական
հեղաշրջման փորձը ՀՀ հասարակական-քաղաքական կյանքում:
Բոլշևիկների ապստամբությունը ցույց տվեց երկրի ներսում գոյություն ունեցող հակապետական ուժերի վտանգը։ Խռովությունը թուլացրեց պետությունը և խորացրեց ներքին անկայունությունը՝ դժվարացնելով ՀՀ-ի գոյատևումը։

Դասարանական առաջադրանքներ՝ 175-ա,գ,ե;176-ա,գ,ե;180; 183-բ,դ;

ա․D=16-4*1*(-5)=36
x1=-4+6/2=1
x2=-10/2=-5
x0=-b/2a=-4/2=-2
y0=-D/4a=-36/4=-9

գ․x^2-3x+2=0
D=9-4*1*2=1
x1=3+1/2=2
x2=2/2=1
x0=-b/2a=3/2
y0=-D/4a=-1/4

ե․-2x^2+8x-6
D=64-4*(-2)*(-6)=16
x1=-8+4/-4=1
x2=-8-4/-4=-12/-4=3
x0=-b/2a=-8/-4=2
y0=-D/4a=-16/-8=2

ա) d=b2-4ac=64-64=0

(− 2, 0), ​(0, − 8),

գ) D=b2-4ac=81+40=121

(-5, 0) (0.5, 0) (0,5)

-4=0+0+C

C=-4

ա) x₀=(x1+x2)/2=14/2=7

գ) x₀=(x1+x2)/2=6/2=3

Ծերունի մի դերվիշ՝ ճակատն արևառ, եկավ եգիպտական անապատը, որ մեծ Սֆինքսից հարցումներ անե՝ երջանկության խորհուրդը իմանալու համար:

Անապատի դեղին լռության մեջ բազմել էր հինավուրց Սֆինքսը՝ անդորր ու աներեր. նրա անթարթ աչքերը ժամանակի խորքերից նայում էին խորհրդավոր հեռուները:

Եկավ դերվիշը, արձանացավ Սֆինքսի առջև, եղեգնի երկարուն ցուպը

խրեց այրվող ավազի մեջ. խոհուն աչքերը մռայլ ճակատի տակից հառեց

նրա աչքերին ու ասաց.

-Եկել եմ մոտդ համայն աշխարհի բոլոր ծայրերից. բոլոր ծայրերից հարցումն եմ արել իմանալու թե՝ ի՞նչ է երջանկությունը, ո՞րն է նրա իմաստը… Եվ մնացել եմ անպատասխան:

Գալիս եմ այժմ նվիրական Սինայի ժայռեղեն գագաթից, ուր Մովսեսը

պատգամներ առավ, հարցումն եմ արել անխոս բարձունքից… Եվ մնացել եմ

անպատասխան:

Քայլել եմ Նեղոսն ի վեր, տատասկները խոցել են սրունքներս և արևը կիզել է ալեհեր ճակատս. և հասել եմ քո դռանը: Ա՛րդ, բա՜ց քո շրթունքը՝ հավիտյան գոցված աշխարհի համար, և քո իմաստուն, քո անվրդով աչքերով, ինչ որ տեսել եմ դարերի շեղջում, ասա՛, հայտնի՛ր, հարցնում եմ՝ ի՞նչ է մարդկային կյանքի երջանկությունը:

Մարդս խանձուրներից մինչև գերեզման անպարտելի հույսերով ձգտում է երջանկության, սակայն առանց իմանալու՝ թե ի՞նչ է այն: Ասա՛, հայտնի՛ր ինձ, և ես կմտնեմ խրճիթից խրճիթ, ապարանքից ապարանք. և հարավին, նույնպես հյուսիսին, և արևելքին, նույնպես արևմուտքին բարձրաբարբառ կպատգամեմ քո հայտնությունը երջանկության իմաստի մասին…

Եվ լռությունը մեծ անապատի՝ ծերուկ դերվիշի հարցումից հետո նորից ծանրացավ, և հինավուրց Սֆինքսը նորից նայում էր անթարթ՝ անեզր հեռուն: Անցան օրեր, անցան գիշերներ, և դերվիշը, անքուն ու կանգուն, արձանացած նրա առջև, ակնապիշ սպասում էր պատասխանի, և պատասխան չկար:

Եվ երբ անցան օրեր ու գիշերներ, դերվիշը դարձյալ հարցում արավ, և նորից լռությունը մեծ անապատի ծերուկ դերվիշի հարցումից հետո թանձրացավ ու ծանրացավ:

Ճերմակ ալիքները բարկ հովին տված՝ նորից հարցում արավ դերվիշը, և նրա աղաչող ձայնը հնչում էր ամբողջ մարդկության հոգու խորքերից: Եվ երբ լռեց դերվիշը, Սֆինքսը աչքերը բևեռեց դերվիշի աչքերին, և ահա՛ շարժվեցին նրա հավերժալուռ շրթունքները, և անապատի ձայնով պատասխանեց նա.

«Ո՛վ մարդ, արյունի ծնունդ և կրքի ծարավ: Երջանկության իմաստը դու անկարող ես ըմբռնել, քո զգացող գոյությունը չարժե իր ձգտումին, և ո՛չ մի նպատակ չարժե, որ նրան ըղձաս:

Սակայն ես ասում եմ քեզ և հավիտյան լռում, գնա՛, և այսուհետ մի՛ վրդովիր իմ երջանկավետ անդորրը:

Գնա՛ և պատգամիր աշխարհին հանուր՝ հարավին, նույնպես հյուսիսին, արևելքին, նո՛ւյնպես արևմուտքին՝ երջանկության իմաստը – չպետք է զգալ, չպետք է խորհել, չպետք է կամենալ, այլ միայն քարանա՜լ, քարանա՜լ, քարանա՜լ…»:

Եվ նորից քարացան հինավուրց Սֆինքսի շրթունքները, և նա՝ հավերժորեն անխռով և անվրդով սևեռեց իր անքթիթ աչքերը դեպի անծայրածիր հեռուները, և նորից խորասուզվեց ծով-հանգստի մեջ:

Եվ անապատի անհուն լռությունը թանձրացավ ու ծանրացավ նորից…

Հեղինակ՝ Իսահակյան

Առաջադրանքներ

1. Բացատրի՛ր բառեը, կարող ես օգտվել էլ. բառարանից: 

Դերվիշ-թափառական կրոնավոր,
բազմել-նստել,
աներեր-չերերացող,
ցուպը-,
տատասկներ-փշոտ բույսեր,
կիզել-վառել,
գոցել-Փակել,
խանձարուր-,
բարձրաբարբառ-բարձր ձայնով,
ակնապիշ-անթարթ,
բարկ-թեժ,
ըղձալ-ուզել,
անքթիթ-անթարթ

2. Առանձնացրո՛ւ բառեր, արտահայտություններ, որոնք անհասկանալի են,  բացատրի՛ր բառարանի օգնությամբ։ 

3. Նշված արտահայտությունները փոխարինիր համարժեք այլ արտահայտություններով:

Ճերմակալիքներըբարկհովինտված՝նորիցհարցում արավդերվիշը, ևնրաաղաչող

ձայնըհնչումէրամբողջ մարդկության    հոգու խորքերից: 

Սպիտակ մազերն քամուն թողած՝ դերվիշը կրկին հարց տվեց, և նրա աղերսող ձայնը արձագանքեց մարդկության հոգու ամենախոր զգացումների մեջ:

4. Բնութագրի՛ր և նկարագրի՛ր դերվիշին:

Դերվիշը ծեր, իմաստուն ու հոգնած մարդ է, բայց դեռ հույսով էր։ Նա երկար ճանապարհ է անցել ման գալով երջանկությունը։

5. Նորից կարդա՛ Սֆինքսի պատասխանը և գրավոր բացատրի՛, թե ինչ էր ուզում ասել:

6. Ի՞նչ է երջանկությունը : Ներկայացրո՛ւ մտքերդ: 

7.Տեքստից դուրս գրի՛ր հոգնակի թվով գործածված երեք բառ:

այդ,և,նաև:

8. Տեքստից դուրս գրի՛ր քեզ դուր եկած նկարագրությունը: 

Լրացուցիչ առաջադրանքներ՝169-բ,դ,զ;171-բ,դ,զ;172

բ․ (​− 3,​ − 12)

դ․ (2, 7)

զ․ (2√6, ​− 12)

ա․ (1, 6)

բ․ (1,​ − 9)

MNL

EFG

13

Հավասարասրուն է

Հոսանքի ուժ։ Ամպերաչափ։ 

Առաջադրվող հարցեր՝

1. Ինչո՞ւ է անհրաժեշտ սահմանել հոսանքի քանակական բնութագիրը:

Հոսանքի քանակական բնութագիրը սահմանելը անրաժեշտ է նրա համար, որպեսզի կարողանանք հոսանքը չափել։

2. Ինչո՞վ է տարբերվում ազատ լիցքակիրների ուղղորդված շարժումը քաոսային շարժումից:

Երբ ազատ լիցքակիրները ուղղորդված են շարժվում, առաջանում է էլեկտրական հոսանք

3. Ո՞ր հոսանքն են անվանում հաստատուն:

Եթե կամայական հավասար ժամանակներում հաղորդչի լայնական հատույթով անցնում են լիցքի նույն քանակը, ապա ադպիսի հոսանքն անվանում են հաստատուն հոսանք:

4. Սահմանել հաստատուն հոսանքի ուժը: Ի՞նչ է ցույց տալիս հոսանքի ուժը, և ո՞րն է նրա միավորը: Հոսանքի ուժի ի՜նչ մասնային միավորներ գիտեք:

Եթե կամայական հավասար ժամանակներում հաղորդչի լայնական հատույթով անցնում են լիցքի նույն քանակը, ապա ադպիսի հոսանքն անվանում են հաստատուն հոսանք: Միավորների միջազգային համակարգում հոսանքի ուժի միավորը կոչվում է ամպեր(Ա):

5. Ինչպե՞ս որոշել հաղորդչով անցնող լիցքը, եթե հայտնի է հոսանքի ուժը:

q=I⋅t

6. Ինչպե՞ս է սահմանվում լիցքի միավորը` Կուլոնը:

Մեկ կուլոնն այն լիցքն է, որն անցնում է հաղորդչի լայնական հատույթով 1 վայրկյանում, երբ հոսանքի ուժը հաղորդչում  1Ա է: 

7. Ո՞ր սարքն են անվանում ամպերաչափ: Ո՞ր երևույթի վրա է հիմնված նրա աշխատանքը:

Հոսանքի ուժը չափում են հատուկ սարքի՝ ամպերաչափի կամ միլիամպերաչափի միջոցով: Ամպերաչափը մի սարք է, որը չափում է շղթայով հոսող էլեկտրական հոսանքի ուժը:

8. Ինչո՞վ է պայմանավորված ամպերաչափի սլաքի պտտման անկյունը:

Սլաքի անկյունը կախված է հոսանքի ուժի չափից, ավելի մեծ հոսանք ավելի մեծ մագնիսական ազդեցություն սլաքը ավելի շատ պտտվում է:

9. Ինչպե՞ս են միացնում ամպերաչափը շղթայում: Ինչու՞:

Ամպերաչափը միացնում են հաջորդաբար էլեկտրական շղթայի այն բաղադրիչին, որի հոսանքի ուժը պետք է չափեն: Ամպերաչափի «+» սեղմակը անհրաժեշտ է միացնել այն հաղորդալարի հետ, որը գալիս է հոսանքի աղբյուրի դրական բևեռից, իսկ «−» նշանով սեղմակը՝ այն հաղորդալարի հետ, որը գալիս է բացասական բևեռից:

10. Սպառիչների ո՞ր միացումն են անվանում հաջորդական: Ինչպե՞ս է ամպերաչափը միացվում այն սպառիչին, որտեղ հարկավոր է չափել հոսանքի ուժը:

Շղթայի տեղամասում հաղորդիչների այնպիսի միացումը, որի դեպքում յուրաքանչյուր հաղորդչից դուրս եկող հաղորդալարը առանց ճյուղավորվելու միանում է այլ հաղորդչի, կոչվում է հաջորդական միացում:

11. Ո՞ր գծագիրն են անվանում էլեկտրական շղթայի սխեմա:

Հոսանքի աղբյուրը և հոսանքի սպառիչը միացված հաղորդալարերով կազմում են էլեկտրական շղթա: Էլեկտրական շղթաները ներկայացնող գծագրերը կոչվում են էլեկտրական սխեմաներ:

12. Ուշադիր նայելով 27-րդ ա նկարին՝ կնկատեք, որ ամպերաչափն ունի հավասարաչափ սանդղակ, այսինքն՝ սանդղակի բաժանման արժեքներն իրար հավասար են:Ինչու՞: