1․Նշե՛լ ազգային պարկի, արգելոցի և արգելավայրի տարբերությունները։ Ազգային պարկը պահպանման նպատակով օգտագործվող պարկ է, որը պաշտպանության տակ է: Արգելոցը պահպանվող տարածք է, որն ընձեռնում է հատուկ հնարավորություններ ուսումնասիրության կամ հետազոտության համար: Արգելավայրերում պահպանության տակ վերցվում է ոչ թե ամբողջ տարածքը, այլ առանջին բուսատեսակներն ու կենդանիները, կամ բնական օբյեկտները։

2․Քանի՞ ազգային պարկ ունենք Հայաստանում, նշե՛ք դրանց անունները և նկարագրե՛ք յուրաքանչյուրը։ Հայաստանը ունի 4 ազգային պարկ ՝` «Սևան», «Դիլիջան», «Արփի լիճ», «Արևիկ»։ «Սևան»-ը ունի 150000 հա մակերես։ 17% ցամաքային է, մնացածը ջրային տարածքներ է։ Առանձնահատուկ պահպանության տակ է վերցված միայն Սևանում հանդիպող իշխան ձկնատեսակը ։ «Դիլիջան» ազգային պարկը Գետիկ և Աղստև գետերի ջրհավաք ավազավում է, 28000 հա է։ Այստեղ պահպանվում է ամբողջ Կովկասում հազվագյուտ հենու պուրակը։ Պահպանվում է հաճարենու, կաղնու, հոնենու, տխլենու, սզի և այլ ծառեր։ Պահպանության տակ են 172 ողնաշարավոր կենդանիներ` անտառային կատու, կզաքիս, ոզնի , սկյուռ, սպիտակագլուխ անգղ և այլն։ «Արփի լիճ» ազգային պարկը ընդգրկում է Եղնախաղի լեռների արևելյան, Ջավախքի լեռների հարավարևմտյան լանջերը և դրանց ﬕջև ընկած լեռնատափաստանային, ﬔրձալպյան լանդշաֆտները: Տարածքը 62000 հա 1: Պահպանության տակ են գանգրափետուր հավալուսնը և մարգահավը։ Արփի լճիկղզիներում են ձվադրում հայկական որորն ու 80 թռչնատեսակ։ «Արևիկ» ազգային պարկը Զանգեզուրի լեռնաշղթայի Մեղրի լեռնաբազուկի հարավային լանջերին է: 34500 հա է։ Պահպանության շնորհիվ է աճել է մուֆլոնի քանակը։ Այստեղ երբեմն հանդիպում է Կարﬕր գրքում գրանցված, Արաքսին ներթափանցած ընձառյուծը։

3․Քանի՞ արգելոց ունենք Հայաստանում, թվարկե՛ք դրանց անունները և նկարագրե՛ք յուրաքանչյուրը։ ՀՀ տարածքում երեք պետական արգելոց կա՝ Խոսրովի, Շիկահողի և Էրեբունու։ Խոսրովի արգելոցը Գեղամա լեռներում է։ 29000 հա է։ Նշանավոր է 1800 բուսատեսակ, որոնք ՀՀ բուսատեսակների 60% է։ Արգելոցի բուսատեսակների 1/3-ը հազվագյուտ է։ Օրինակ՝ ալոճենին, վավիլովյան աշորան։ Կենդանիներից պահպանվում են բոզուարյան այծը, մուֆլոնը, առաջավոր ասիական ընձառյուծը, կովկասյան գորշ արջը, գառնանգղը։ Շիկահողի արգելոցը Ծավի գետի ջրհավաք ավազավում է։ Արգելոցի 94%-ը անտառապատ է։ Աճում է 1000-ից ավել բուսատեսակ, օրինակ՝ արաքսյան կաղնի, վրացական թխկի, բազմապտուղ գիհի, ընկուզենու պուրակներ և 64000 հա արևելյան սոսու պուրակներ։ Էրեբունի արգելոցը Երևանից հարավ-արևելք ընկած բլրապատ կիսաանապատային տարածքում է։ Նրա գլխավոր նպատակը պահպանել հացազգիների վայրի տեսակները, որտեղ հատուկ արժեք ունեն ցորենի վայրի տեսակները՝ միահատիկ ցորենը, արարատյան ցորենը։

4․Հայաստանում քանի արգելավայր ունենք — թվարկել մի քանիսը։ ՀՀ-ում ստեղծվել են 25-ից ավել արգելավայրեր, օրինակ՝ Գետիկ, Սևանա լիճ, Գորիսի, սոճու պուրակ, որդան կարմիր, Խոր Վիրապ, Ջերմուկ, Հանքավանի, Իջևանի։

5․Բնական հուշարձանները ինչպիսի՞ նշանակություն ունեն։ Թվարկե՛ք մի քանիսը։ Բնական հուշարձանները ունեն գիտական, մշակութային, գեղագիտական նշանակություն։ Բնական հուշարձաններ են Սատանի կամուրջը Սյունիքում, Վայոց ձորում Մոզրովի և Մագիլի քարանձավները, Ջերմուկի, Շաքիի, Թռչկանի ջրվեժները։

6․Ինչի համար է նախատեսված «Կարմիր» գիրքը։ Նշե՛ք «Կարմիր գրքում» գրանցված մի քանի բույս և կենդանի։ Կարմիր գիրքը տեղեկություն է տալիս արդեն անհետացած կամ անհետացման եզրին կանգնած կենդանիների ու բույսերի մասին։ Բույսերից անհետացման եզրին են արարատյան իշամոռուկը, դուրեկան թխկին, հատապտղային կենին, հունական շրջահյուսը, Թախթաջյանի կաթնուկը, կենդանիներից բեզուարյան այծը, հայկական մուֆլոնը, երկարականջ ոզնին, իշխան ձկան մնացած 2 տեսակը, հայկական իժը և այլն։

1.Նա սովորաբար գնում է դպրոց ոտքով։
He usually goes to school on foot.
2.Մենք դեռ չենք ավարտել մեր աշխատանքը։
We haven’t finished our work yet.
3.Երբ դու զանգեցիր, ես դաս էի անում։
When you called, I was doing my homework.
4.Նա կգնա խորհրդակցության, եթե ժամանակ ունենա։
He will go to the consultation if he has time.
5.Ես կուզենայի ավելի լավ խոսել անգլերեն։
I would like to speak English better.
6.Դու չպետք է ուշանաս դասին։
You must not be late for class.
7.Նրանք կարող էին օգնել մեզ նախորդ շաբաթ։
They could have helped us last week.
8.Ես լսեցի, որ նա նոր աշխատանք է գտել։
I heard that he has found a new job.
9.Երբ նա հասավ, մենք արդեն ավարտել էինք ընթրիք։
When he arrived we had already finished dinner.
10.Ես կարծում եմ, որ նա ճիշտ է։
I think that he is right.
11.Նա հարցրեց, թե երբ ենք մենք գնալու։
He asked when we were going to go.
12.Եթե ես լինեի քո տեղը, ես կվերանայեի այդ որոշումը։
If I were you, I would reconsider that decision.
13.Դու կարող ես օգտագործել իմ գրքերը։
You can use my books.
14.Մեր տունը կառուցվել է 1990 թվականին։
Our house was built in 1990.
15.Նրանք չեն պատրաստվում մասնակցել մրցույթին։
They are not going to take part in the competition.
Ես միշտ կարդում եմ նախաճաշից առաջ։
I always read before breakfast.
16.Երբ ես զարթնում եմ, արևը արդեն բարձրացել է։
When I wake up, the sun has already risen.
17.Նա ասում էր, որ չի կարող գալ այսօր։
He said that he couldn’t come today.
18.Մեր ուսուցիչը խորհուրդ տվեց ավելի շատ վարժություններ անել։
Our teacher advised us to do more exercises.

Թեմա- Ատոմների էլեկտրոնային թաղանթների կառուցմածքը։

Էջ՝ 28-31

Տարրի քիմիական հատկությունները պայմանավորված են էլեկտրոնային թաղանթի վերջին, որոշ դեպքերում նաև նախավերջին էլեկտրոնային շերտերի էլեկտրոներով: Նշված էլեկտրոնային շերտերը հաճախ անվանում են վալենտային շերտեր:

Տարրերի ատոմներում էլեկտրոնները լրացվում են ըստ հետևյալ սկզբունքների.

*Նվազագույն էներգիայի սկզբունք (Կլեչկովսկու կանոն):

Ըստ որի էլեկտրոնային թաղանթում էլեկտրոնները լրացվում են ըստ n+ℓ գումարի աճի, ընդ որում որոշիչ է գլխավոր քվանտային թվի արժեքը:

Էլեկտրոնը նախ զբաղեցնում է ամենացածր էներգիական ենթամակարդակը՝ 1s(n=1,ℓ=0;n+ℓ=1+0=1), ապա՝ 2s,2p,3s,3p,4s,3d,4p և այլն, ինչպես բերված է նկարում:

Ըստ որի էլեկտրոնային թաղանթում էլեկտրոնները լրացվում են ըստ n+ℓ գումարի աճի, ընդ որում որոշիչ է գլխավոր քվանտային թվի արժեքը:

Էլեկտրոնը նախ զբաղեցնում է ամենացածր էներգիական ենթամակարդակը՝ 1s(n=1,ℓ=0;n+ℓ=1+0=1), ապա՝ 2s,2p,3s,3p,4s,3d,4p և այլն, ինչպես բերված է նկարում:

Պաուլիի արգելման սկզբունք:

Ըստ որի ատոմում չեն կարող լինել չորս քվանտային թվերի նույն արժեքներն ունեցող երկու էլեկտրոն կամ նույն քվանտային բջիջում կարող են գտնվել ամենաշատը երկու էլեկտրոն՝ հակառակ սպիններով:

Հաջորդ նկարում բերված է երրորդ պարբերության որոշ տարրերի ատոմներում էլեկտրոնների բաշխումն ըստ էներգիական մակարդակների, ենթամակարդակների, ապա ըստ օրբիտալների (քվանտային բջիջների):

3p ենթամակարդակի լրացումից հետո, ըստ նվազագույն էներգիայի սկզբունքի, լրացվում է 4s ենթամակարդակը (կալիում, կալցիում), ապա՝ 3d-ն (սկանդիումից ցինկ):

Պատասխանել հարցերին

1.Ի՞նչ է էլեկտրոնային թաղանթը։

Այն մակարդակները, որտեղ էլէկտրոններն են գտնվում։

2.Քանի՞ էլեկտրոն կարող է տեղավորվել n-րդ էներգետիկ մակարդակում։

Առաջին մակարդակ(S)-2
Երկրորդ մակարդակ(P)-8
Երրորդ մակարդակ(D)-3^2*2=18
Չորրորդ մակարդակ(F)-4^2*2=32

3.Քանի՞ ենթամակարդակ կա 3-րդ էներգետիկ մակարդակում։

Երեք հատ։ s, p, d

4.Ի՞նչ կարգով են լցվում էլեկտրոնները էներգետիկ մակարդակները ։

5.Ինչո՞վ են տարբերվում s, p, d, f ենթամակարդակները։

Իրենց օրբիտալների և էլեկտրոնների քանակով։

6.Գրեք հետևյալ տարրերի էլեկտրոնային կառուցվածքը․

a) Na (Z=11)

b) S (Z=16)

c) Ca (Z=20)

7.Որոշել՝ ո՞ր էներգետիկ մակարդակում է գտնվում տարրի վալենտային էլեկտրոնը․

a) Cl (Z=17)

b) Mg (Z=12)

8.Ինչ է նշանակում sp³ հիբրիդացում, և ինչ կառուցվածք է առաջացնում։

9.Ինչու՞ d-էլեկտրոնները լցվում են 4s ենթամակարդակից ուշ։

10.Ինչ է Պաուլիի արգելման բնութագիրը։

1. Կարդա՛ Միքայել Նալբանդյանի ,,Ազատություն,, բանստեղծությունը։ 
2. Բացատրի՛ր բառերը՝ հաճեցավ-ցանկանալ, հողանյութ-հող, պարգևել-տալ, նորանից-նրանից, բազուկ-արմունկ, բերկրեցան-ուրախություն, դավ-չարամիտ արարք։
3. Ներկայացրո՛ւ և բնութագրի՛ր բանաստեղծության քնարական հերոսին։ 
Իմ կարծիքով նա մանկուց սիրում էր ազատությունը։
4. Ազատության գաղափարը 21-րդ դարում։ Արտահայտի՛ր մտքերդ։ 

Լրացուցիչ առաջադրանքներ՝ 180;182-բ,դ; 184; 186

ա)այո

բ)այո

ե)այո

բ) բացասական

դ) բացասական

ոչ

sin9 ^o, sin160 ^o, sin40^o,sin100 ^o,

Լրացուցիչ առաջադրանքներ՝222-բ,դ,զ,;223-բ,դ,զ,;224-բ,դ;225-բ,դ

բ) ​​−∞,​ + ∞

դ) —

զ) ​​−∞,​ + ∞

բ) −∞,​ + ∞

դ) −∞,​ + ∞

զ) −∞,​ + ∞

բ) −∞, ​+ ∞

դ) −∞, ​+ ∞

բ) 0.5

դ) 3

do the exercises A,B,C,D,E,F on page 34-35

Դասարանական առաջադրանքներ՝ 222-ա,գ,ե,;223-ա,գ,ե,;224-ա,գ,ե; 225-ա,գ,ե

ա․x^2+4x+6>0
D=-8

Պատ․՝R

գ․2x^2-4x+10>0
x^2-2x+5>0
D=-12

Պատ․՝R

ե.x^2+3x+15<0
D=-51

Պատ․՝ Դատարկ բազմություն

ա․D=0
x1=x2=8+-0/2=4
R

գ․3x^2+12x+12>_0
x^2+4x+4>_0
D=0
X1=X2=-4+-0/2=-2
R

ե․x^2+14x+49-2x-13>0
x^2+12x+36>0
D=0
x1=x2=-12+-0/2=-6
(− ∞,​− 6)​ ∪ ​(− 6,​+ ∞)

ա․

գ․

ե․

Դասարանական առաջադրանքներ՝ 179;181;182-ա,գ,;183;185

ա)այո

բ)ոչ

գ)այո

ա)բացասական

բ)դրական

գ)դրական

դ)բացասական

ա) դրական

գ) դրական

բ) բացասական

դ) բացասական

Այո

cos140, cos100, cos50, cos9

Բջջի բաժամումը՝միթոզ  , քրոմոսոմի կառուցվածքը:Էջ35-37:
Լրացուցիչ աշխատանք
Պատասխանել հարցերին

1․Ինչու է կարևոր, որ միտոզի ժամանակ քրոմոսոմները ճշգրիտ բաժանվեն երկու դուստր բջիջների միջև?(Ինչ հետևանքներ կարող են լինել սխալ բաժանման դեպքում?)

Քանի որ յուրաքանչյուր դուստր բջիջ պետք է ստանա անգամայն նույն թվով և նույն տեղեկությամբ քրոմոսոմներ, ինչ մայր բջիջը։
Եթե բաժանումը սխալ է տեղի ունենում, կարող են լինել հետևյալ խնդիրները․
Որոշ դեպքերում կարող է հանգեցնել ուռուցքային (կտորային) բջիջների առաջացման։
Բջիջը կարող է ստանալ ավել կամ պակաս քրոմոսոմներ
Կարող են առաջանալ գենետիկ խանգարումներ,
Բջիջները կարող են մահանալ կամ աննորմալ գործել,

2․Միտոզի ո՞ր փուլում են քրոմոսոմները դասավորվում բջջի միջին հարթությունում և ինչու է դա անհրաժեշտ։

Դրանք դասավորվում են մետաֆազում։
Դա անհրաժեշտ է, որպեսզի միկրոխողովակները կարողանան հավասար քաշել քրոմատիդները երկու կողմ, և արդյունքում երկու դուստր բջիջները ստանան ճշգրիտ ու հավասար գենետիկ նյութ։

3․Ի՞նչ դեր ունեն ցենտրիոլները (կամ ցենտրոզոմները) միտոզի ընթացքում։

Ցենտրոզոմները, կազմում են կտրվածքային հյուրընկալող հյուսվածք, ուղորդում են միկրոխողովակները, ապահովում են, որ քրոմոսոմները ճիշտ կողմ քաշվեն և բաժանվեն հավասար։

4․Ինչ տարբերություն կա պրոֆազի և տելոֆազի միջև՝ ինչպես են փոխվում քրոմոսոմները այդ փուլերում։

Պրոֆազում քրոմոսոմները սկսում են միշտանալ, խտանալ և դառնում են հաստ ու տեսանելի՝ պատրաստվելով բաժանման գործընթացին։ Այդ փուլում միջուկաթաղանթը քանդվում է, որպեսզի քրոմոսոմները կարողանան ազատ շարժվել։ Իսկ տելոֆազում ամեն ինչ հակառակն է՝ արդեն բաժանված քրոմոսոմները հասնում են բջջի երկու ծայրերն ու սկսում են ապամատչել, դառնալ բարակ թելիկներ, և նրանց շուրջը նորից ձևավորվում է միջուկաթաղանթ։ Այսպիսով՝ պրոֆազը փուլ է, որտեղ քրոմոսոմները «արթնանում ու խտանում են», իսկ տելոֆազը փուլ է, որտեղ դրանք «թուլանում ու վերադառնում են իրենց նախնական վիճակին»։

5․Ինչո՞ւ է միտոզը համարվում բազմաբջիջ օրգանիզմների աճի և վերականգնման հիմքը։

Քանի որ միտոզի միջոցով, օրգանիզմը ստեղծում է նոր բջիջներ, փոխարինում է մահացած կամ վնասված բջիջները, ապահովում է մարմնի աճը, քանի որ բջիջների քանակը ավելանում է, ապահովում է վերքերի բուժումը, հյուսվածքների վերականգնումը։