Архив за месяц: Сентябрь 2023

Приставки пре и при

Упражнение 1.

 Вставьте пропущенные буквы. Распределите и запишите слова в две колонки: в первую — с приставкой при-, во вторую — с приставкой пре-

Старинное придание, камень преткновения, причуды природы, преступить (к делу), богатое приданое, превратности судьбы, преодоление препятствий, не надо пререкаться, признание в содеянном, пребывать в бездействии, беспрекословно повиноваться, приверженец новых взглядов, придать друга, примирить врагов, прибытие поезда, непременное условие, полезное приобретение, жизнь без прикрас, презабавный случай, преломление лучей, превышение полномочий, приостановить слушание дела, давать пресягу, искатели приключений.

Упражнение 2.

Составьте словосочетания с данными словами. Объясните значение приставок пре-и при-.

Превратить-превратить в хорошего

презирать-презирать ответы

преодолеть-преодолеть-путь

претворить-претворить шум

привыкнуть-привыкнуть к обстоятельствам

пригласить-пригласить на вечеринку

приготовить-приготовить ужин

приостановить-приостановить такси

превзойтипревзойти самого себя

превратитьсяпревратиться во что нибуд

Приставка при– пишется, если слово имеет значение приближения, присоединения, нахождения вблизи, неполного действия. Прибежать, приклеить, приморский, прилечь. 
Приставка пре– пишется в значении “очень” и близка по смыслу приставке пере-. Прехорошенький, преступить закон.

Քիմիա տնային 25-29

Հիշի՛ր և սովորի՛ր

! Քիմիան գիտություն է նյութերի, դրանց բաղադրության, կառուցվածքի, հատկությունների եւ փոխարկումների մասին:

! Ֆիզիկական մարմինը դա ծավալ, զանգված ունեցող ցանկացած առարկա է:

Մարմինները լինում են կենդանի եւ անկենդան :

! Նյութն այն է, ինչից կազմված են ֆիզիկական մարմինները` մեզ շրջապատող առարկաները:

Նյութերը բաժանվում են երկու խմբի` օրգանական եւ անօրգանական:

Հարցեր ինքնաստուգման համար

  1. Համապատասխանեցրո՛ւ մարմինները, նյութերը և թվարկի՛ր դրանց կիրառություններ.

երկաթե դարպաս, երկաթե գամ, ալյումինի փոշի, ածխածին, ալյումին

լաթիթեղ, մատիտի միջուկ, գրաֆիտ, ապակե բաժակ, երկաթ, ապակի։

երկաթե դարպաս-լաթիթեղ

մատիտի միջուկ-գրաֆիտ

ապակե բաժակ-ապակի

ալյումինի փոշի-ալյումին

երկաթե գամ-երկաթ

2. Վերհիշիր, թե սենյակային ջերմաստիճանում որ նյութն է հեղուկ վիճակում

1) գրաֆիտ

2) սնդի

3) ազոտ

4) թթվածին

Դասարանակն քիմիա 25-29

Ներկայումս ավելի քան 25 միլիոն նյութ է հայտնի։ Ինչպե՞ս դրանք տարբերակել, ինչպե՞ս ուսումնասիրել: Այդ հարցում մեզ կօգնեն մեր տեսողությունը, գիտակցությունը, լսողությունը, համի, հոտի զգացողությունները և ֆիզիկական գործիքները:

Հատկանիշները, որոնցով նյութերը տարբերվում են մեկը մյուսից կամ նմանվում են իրար, անվանվում են հատկություններ: Տարբերում են նյութերի ֆիզիկական, քիմիական հատկություններ: Նյութերի ֆիզիկական հատկություններն են՝ ագրեգատային վիճակը (գազ, հեղուկ,պինդ), գույնը, հոտը, համը, խտությունը, ջերմահաղորդականությունը, էլեկտրահաղորդականությունը, հալման և եռման ջերմաստիճանները, լուծելիությունը ջրում և այլ լուծիչներում:

Ագրեգատային վիճակը (գազ, հեղուկ, պինդ), գույնը, հոտը, համը կարելի է որոշել և նկարագրել զգայարանների օգնությամբ:

ճանը, լուծելիությունը և այլն:

Նյութի քիմիական հարկություն ասելով՝ հասկանում են մեկ այլ նյութի հետ փոխազդելու կամ ինքնուրույն քայքայվելու ունակությունը:

Գործնական աշխատանք.

Նյութերի ֆիզիկական հատկությունները.

Նյութ

Ջուր- հոտ չունի, գույն թափանցիկ, հեղուկ

Շաքար-հոտ չունի, գույն սպիտակ, համ ունի

կաթ- հոտ ունի, համ ունի, գույն ունի, հեղուկ

կերոսին-գույն ունի, համ չունի, հոտ ունի, հեղուկ,

երկաթ-հոտ ունի, համ չունի, գույն ունի,

______________

Հոտ-բնորոշ հոտ

Փայլ-հոտ չունի, համ չունի

Գույն-

Ագրեգատային վիճակ-ոչ ջուր , ոչ հեղուկ,ոչ գազ,

Կարծրություն (ապակու համեմատ)

Լուծելիությունը ջրում

| Խտություն (ջրի համեմատ)

————————————-

Աշուն օր 

Սևուկ ամպեր վար եկան
        Օրան, օրան,
Սարի վրա շար եկան։
        Ծագեց առավոտ
        Պաղեց, սառավ օդ։

Գոռաց երկինք, բուք արավ,
        Հևաց, հևաց.
Ծերուկ երկիր սուգ արավ։
        Ճաքեց հեռուն ամպ,
        Երկիր դողաց-բա՛մբ։

Բողբոջ արև շող կապեց,
        Դողաց, սողաց,
Արյուն-ամպից քող կապեց։
        Վառեց լեռան լանջ,
        Լեռան ցավատանջ։

Տեղաց անձրև մաղ տալով,
        Մարմանդ-մարմանդ,
Հոգնած տերև շաղ տալով։

Երկիր քուն դրավ:

Եվ թռչուն թռավ

Հուզված առուն փախ տվավ

 Սողուն-սողուն

Ձորում մշուշ կախ տվավ:

Քամին ելավ վեր

Արավ տար ու բեր:

Մոխիր ամպեր ժիր եկան

Դալուկ-դալուկ

Սարի վրա ցիր եկան:

Հալեց աշուն օր

Կյանքիս սևավոր:

Առաջադրանքներ

1. Գրի՛ր մգեցված բառերի հականիշները:

վար-վեր 

առավոտ-երեկո

Ծերուկ-պատանի

սուգ-զվարճանք

կապեց-զատել

Վառեց-մարեց

Հոգնած-աշխույժ

2. Ի՞նչ տրամադրություն է արտահայտում բանաստեղծությունը, գրավոր շարադրի՛ր:

տխուր վատ աշնանային տրամադրություն

3. Դուրս գրի՛ր գործողություն պարունակող արտահայտություններ, փորձի՛ր ներկայացնել գործողությունները մեկ բառով:

Շող կապեց — շողաց։

Վար եկան — բարձրացան։

Շաղ տալ — շարժել։

Մաղ տալով — մաղել։

Փախ տվավ — փախչեց։

Քուն դրավ — քնեց։

4. Ծանոթացի՛ր ,,անձնավորում,, ոճական հնարքին: Արդյոք այս բանաստեղծության մեջ բնությունն անձնավորվա՞ծ է: Հիմնավորի՛ր պատասխանդ: 

Գործնական քերականություն

Գործնական քերականություն

1. Բաց թողնված տառերը լրացրո՛ւ:

Աղթամար կղզու բոլոր շինություններից ամենահրաշափառը Սուրբ Խաչի տաճարն էր:

Բյուրավոր  նավեր ցամաքից կրում էին ամենաընտիր քարերը՝ տաճարի շինվածքի համար: Գագիկ թագավորը  մինչև  անգամ  հեթանոսական մի բերդ կործանել տվեց, որ դրա քարերն էլ բերեն Աղթամար: Տաճարի շինվածքի  համար օգտագործվեց ավելի քան երկու հարյուր լիտր կաթ: Պատերը զարդարված էին բարձրաքանդակ   պատկերներով,  որոնց մեջ Աստվածաշնչյան հերոսների և Փրկչի բոլոր կարևոր  պատմությունները երևում էին:

2. Բացատրի՛ր, թե ընդգծված բառը նախադասություններից յուրաքանչյուրի մեջ ի՞նչ իմաստով է կիրառված:

Ինչո՞ւ  էր այդքան կոպիտ քանդակ առել: կոպիտ-տգեղ

Կոպիտ է խոսում ընկերների հետ:Կոպիտ -անկիռտ

Շատ կոպիտ դեմք ունի:կոպիտ — կոշտ

Մեր նոր ընկերուհուն Նազելի են կոչում:

Եվ սրան էլ իմաստուն են կոչում:

Ինչ ասում էին, սուս ու փուս կատարում էր:

Իմ գործը կատարեցի, կարո՞ղ եմ հեռանալ:

Որոշումը որ չկատարի, չի հանգստանա:

Բազում հարցերին մի ձևով էր պատասխանում,լռում էր:

Դեռ լռում եմ,որ տեսնեմ, թե մինչև երբ է չարություն անելու:

Արձագանքները լռեցին:

Ափսեները դրեց պահարանում:

Եկավ ու իր օրենքը դրեց:

Ձեռքի գիրքը մի կերպ դրեց լիքը լցրած պայուսակի մեջ ու դուրս եկավ:

Սեպտեմբերի 25-30 պատմություն

Նորքարիդարյան հեղափոխությունը և
հայ ժողովրդի կազմավորման սկիզբը

Մարդկանց կյանքում և պատկերացումներում առաջին խոշոր փոփոխությունները տեղի են ունեցել մոտ 12,000
տարի առաջ, երբ անցում կատարվեց
Նոր քարի դար կամ Նեոլիթ: Անցումը
Նեոլիթ մի քանի հազար տարի տևեց և
միատեսակ չընթացավ աշխարհի բոլոր
մասերում: Այն գրեթե համընկավ վերջին
սառցի դարաշրջանի ավարտին, որից
հետո Երկիրը թևակոխեց ընդհանուր
տաքացման, տեղումների ավելացման
և ավելի կայուն կլիմայական պայմանների ժամանակաշրջան։
Նորքարիդարյան հեղափոխությունը
Մոտ 12,000 տարի առաջ աշխարհի որոշ մասերում մարդիկ կատարելագործեցին քարե գործիքները: Նրանք սովորեցին մշակել հողը՝ ուտելի բույսեր
ստանալու համար բնության վրա հույս դնելու փոխարեն, իսկ կենդանիներին
ընտելացնել՝ պարզապես որսալու փոխարեն։ Մարդիկ այժմ ոչ միայն օգտագործում էին այն, ինչ գտնում էին բնության մեջ, այլև կարող էին սեփական սնունդ
արտադրել: Այդպիսով՝ յուրացնող հասարակությունից անցում կատարվեց արտադրող հասարակության։ Աստիճանաբար հավաքչությունը փոխարինվեց
երկրագործությամբ, որի ազդեցությամբ էլ որսորդությունը փոխարինվեց անասնապահությամբ։ Ընդհանուր առմամբ՝ Նորքարիդարյան դարաշրջանի ամենաբնորոշ նշաններն են գյուղատնտեսությունը, նստակեցությունն ու տները, արհեստագործությունը, հղկված քարե գործիքներն ու խեցեգործությունը:

Նորքարիդարյան հեղափոխության հետևանքները

Սննդի արտադրությունը նպաստեց բնակչության աճին, իսկ սննդի ավելցուկի արդյունքում զարգացավ փոխանակումը։ Մեկուսացված տոհմական համայնքները միավորվեցին ցեղերի մեջ։ Մարդիկ սկսեցին մշտական բնակավայրեր կառուցել և աստիճանաբար անցան նստակեցության: Գործիքներով
աշխատելը մեծ հմտություն էր պահանջում, ուստի մարդիկ սկսեցին մասնագիտանալ տարբեր արհեստների մեջ։ Նրանք սկսեցին բնակվել ավելի մեծ և
կազմակերպված համայնքներում, որոնց մի մասն աստիճանաբար վերածվեց
քա­ղաք­ների։ Զարգացավ և ավելի
համակարգվեց կրոնը։
Բնակչության աճը, պարենային պաշարները հաշվառելու և պահպանելու,
ինչպես նաև պաշտպանության համար պատեր կամ պարիսպներ կառուցելու անհրաժեշտությունը շուտով հանգեցրին գրերի ստեղծմանը։ Ի հայտ
եկան նաև հմուտ կառավարիչներ, որոնց
ծառայություններն անհրաժեշտ էին համայնքի գոյատևման համար։ Մոտ 8,000
տարի առաջ ի հայտ եկան առաջին
քաղաքակրթությունները։ Շատ գիտնականներ քաղաքակրթությունը սահմանում են որպես բարդ մշակույթ, որն
ունի վեց բնութագրիչ՝ քաղաքներ, կառա­վա­րութ­յուն, կրոն, սոցիալական
կա­ռույց, գիր և արվեստ: Առաջին քաղաքակրթությունները զարգացան գետերի հովիտներում, որտեղ մարդիկ
կարող էին զբաղվել լայնածավալ երկրագործությամբ, որն անհրաժեշտ էր
մեծ բնակչությանը կերակրելու համար:
Հայտնի ամենավաղ քաղաքակրթութ­յունը զարգացել է Շումերում ՝ հարավային Միջագետքում, մոտ Ք. ա. 6500 թ.։
Դրա առաջացումը ազդարարեց նաև
Բրոնզի դարի սկիզբը։

Հայկական լեռնաշխարհի քաղաքակրթական օջախները

Նորքարիդարյան ժամանակաշրջանը Հայկական լեռնաշխարհում տևել է
մոտ Ք. ա. X-V հազարամյակներում։ Երկրագործության համեմատաբար վաղ

ի հայտ գալու արդյունքում Հայկական
լեռնաշխարհը մեծ դեր է ունեցել կայծքարի, կաշվե կոշկեղենի և խաղողագործության տարածման գործում.
տեխնոլոգիաներ, որոնք հետագայում
կմշակվեն Հարավային Ասիայում և ի
վերջո կտարածվեն դեպի Եվրոպա:
Հայկական լեռնաշխարհի նորքարիդարյան բնակավայրերը հիմնականում գտնվում են Արարատյան
դաշ­տում, Արաքսի, Արածանիի և Հայաստանի մյուս մեծ ու փոքր գետերի
բարեբեր հովիտներում։ Նորքարիդար­յան բնակավայրերից հայտնաբեր­­­ված նյութերը հիմք են տալիս պնդելու,
որ Հայկական լեռնաշխարհը երկ­րագործության և անասնապահության նախահայրենիքներից մեկն է։
Հնագիտական և գենետիկական հետազոտությունները ցույց են տալիս,
որ ժամանակակից հայերն անմիջա­կան հետնորդներն են Հայկական լեռնաշխարհի նորքարիդարյան բնակչության։

Քիմյա 18-22

Նոր թեմա

Փորձ

Պատասխանիր հարցերին

  1. Հետևյալ գոյականներից ո՞րը ֆիզիկական մարմին չի բնորշում.

ա) կուժ

բ) բաժակ

գ) ստվեր+

դ) մատանի

2. Հետևյալ առարկաներից ո՞րը չեն պատրաստում ապակուց և ինչո՞ւ.

գավաթ, փորձանոթ, բաժակ, խաղալու գունդ, ֆուտբոլի գնդակ

ֆուտբոլի գնդակ որովետև երբ մարդւք ֆուտբոլ խաղայն այտ գնդակը կփշրվեր։

3. Դասարանը բաժանվում է 2 խմբի։ Յուրաքանչյո խումբ գրում է նյութերի և մարմինների անուններ։ Հաղթում է այն խումբը, որն առավել մեծ թվով ճիշտ օրինա կներ է գրում։ Հաղթող խմբի բոլոր անդամները խրախուսվում են: