Պիզայի աշտարակի անունը դեռ շատ կլսեք ու կկարդաք։ Այն հայտնի է նաև որպես «ընկնող» աշտարակ:
Այն (գտնվել) Իտալիայում`Պիզա քաղաքում: Աշտարակը սկսել է թեքվել դեռևս շինարարության ըն-ացքում 1173 թ.:
Աշտարակի շինարարությունը կատարվել է երկու փուլով, ընդ որում երկու ընդմի-ումներն էլ տևել են բավականին երկար: Շինարարությունը իրականացվել է 1173-1360 թթ.: Ինչպես նշված էր սկզբում, աշտարակը սկսեց թեքվել շինարարության ժամանակ: Պատճառները հայտնի չեն սակայն ենթադրվում է որ դա տեղի է ունեցել ստորերկրյա ջրերի պատճառով որոնք զգալիորեն փափկեցրել են գետինը կամ էլ աշտարակի հիմքը հուսալի չի եղել:
Մինչև այն պահը, քանի դեռ չէին վերակառուցել աշտարակը, այն թեքված էր 5,5 աստիճան դեպի հարավ: Այս պահին աշտարակը թեքված է ընդամենը 4 աստիճանով:
Ընկնող աշտարակի շինարարությունը սկսել է Բոնանո Պիզանոն։ Բայց, քանի որ թեքվածությունը նկատվել է հենց առա-ին հարկը կառուցելուց հետո, շինարարությունը դադարեցվել է, իսկ վարպետը (լքել) քաղաքը:
Պիզայի աշտարակի բարձրությունը կարելի է համեմատել ութհարկանի տան հետ: Իտալիայի այս գրավիչ աշտարակը կշռում է 14.453 տոննա:
Կա մի լեգենդ այն մասին, որ Պիզայի աշտարակում իր փոր-երն է արել Գալիլեյը: Ասում են, որ գիտնականը (կանգնել) վերևի հարկում և տարբեր իրեր էր գցում ներքև: Նա փորձում էր ապացուցել, որ ընկնելու արագությունը կախված չէ ընկնող մարմնի զանգվածից:
Ի սկզբանե նախատեսվում էր, որ աշտարակը կլինի 10 հարկանի և կլինի պատշգամբներով: Ինչպես նաև Պիզայի աշտարակը պետք է ունենար զանգակատուն և տանիք: Նախատեսվում էր, որ աշտարակը պետք է կառուցվի 98 մետր բարձրությամբ, բայց կառուցվեց ընդամենը 56 մետր:
Աշտարակն ունի յոթ զանգ, և նրանք բոլորն էլ կարգավորված են յոթ երաժշտական նոտաների վրա: Ամբողջ աշխարհում ամենագեղեցիկ զանգերի հնչեղությունն (ունենալ) Պիզայի աշտարակը:
Աշտարակի կեսը վերակառուցեցին 1233 թվականին: Ճարտարապետ Ջովաննի դի Սիմոնեն սկսեց մասնակցել շինարարությանը 1275 թվականից: Նա կարողացել է ավարտել միայն հինգերորդ հարկը: Աշտարակի ութերորդ հարկի կառուցումն ավարտել է Անդրեա Պիզանոն 1350 թ., և նա աշտարակի վերևում տեղադրել է աշխարհահռչակ զանգակատունը:
1. Ի՞նչ անունով է նաև հայտնի Պիզայի աշտարակը և ո՞ր երկրում է գտնվում: (1 միավոր)
Պիզայի աշտարակը հայտնի է նաև «ընկնող» աշտարակ անունով: Այն գտնվում է Իտալիայի Պիզա քաղաքում:
2. Պիզայի աշտարակի շինարարությունը կատարվել է երկու փուլով, շինարարությունը դադարեցվել է, ինչո՞ւ: (0,5 միավոր)
Պիզայի աշտարակի շինարարությունը դարադվել է, որովհետև աշտարակի թեքվածությունը նկատվել է, իսկ աշտարակի ճարտարապետը թողել է իր գործը և հեռացել քաղաքից:
3. Ուշադիր կարդա Գալիլեյի մասին պատմվող լեգենդի հատվածը և պատասխանիր հետևյալ հարցերին.
ա) Ի՞նչ էր անում գիտնականը վերևի հարկում: (0,5 միավոր) բ) Ի՞նչ էր փորձում ապացուցել գիտնականը: (0,5 միավոր)
ա) Վերևի հարկում գիտնականը տարբեր իրեր էր գցում ներքև: բ) Գիտնականը փորձում էր ապացուցել, որ ընկնելու արագությունը կախված չէ ընկնող մարմնի զանգվածից:
4. Ի սկզբանե ի՞նչ էր նախատեսվում, ինչպիսի՞ն պետք է լիներ աշտարակը: (0,5 միավոր)
Ի սկզբանե աշտարակը պետք է լիներ 10 հարկանի և ունենար պատշգամբներ:
5. Ո՞վ է սկսել Պիզայի աշտարակի շինարարությունը: (0,5 միավոր)
Պիզայի աշտարակի շինարարությունը սկսել է Բոնանո Պիզանոն:
6. Ո՞վ է ավարտել Պիզայի աշտարակի շինարարությունը: (0,5 միավոր)
Պիզայի աշտարակի շինարարությունը ավարտել է Անդրեա Պիզանոն:
7. Փակագծերում դրված բայերը անհրաժեշտ ձևով համապատասխանեցրո՛ւ տեքստին: (1 միավոր)
գտնվել – գտնվում է լքել – լքել է կանգնել – կանգնում էր ունենալ – ունի
8. Տեքստի բառերից 4-ում բաց թողած տառի փոխարեն գծիկ է դրված: Լրացրո՛ւ բաց թողած տառերը: (1 միավոր)
Պատճառները հայտնի չեն, սակայն ենթադրվում է, որ դա տեղի է ունեցել ստորերկրյա ջրերի պատճառով, որոնք զգալիորեն փափկեցրել են գետինը, կամ էլ աշտարակի հիմքը հուսալի չի եղել:
10. Տրված բառերից որի՞ դիմաց է սխալ նշված նրա տեսակը՝ ըստ կազմության: (0,5 միավոր)
ա) քաղաք – բարդ + բ) ութերորդ – ածանցավոր գ) բարձրություն – ածանցավոր դ) լեգենդ – պարզ
11. Տրված բառերից յուրաքանչյուրի դիմաց նշված է, թե այն ինչ խոսքի մաս է: Ո՞ր տարբերակում է սխալ նշված: (0,5 միավոր)
երկու հարևան ցանքատարացքներից մեկի մակերեսը 4 անգամ փոքր է մյուս մակերեսից:որքան է այդ ցանքատարացնեքից յուրաքանչուրի մակերեսը եթե նրանց ընդանուր մեկերեսը 8500 մ է։
լոիծում
8500 ։ 5 =1700
1700×4=6800
734
երկու անոթներում կա ընդամենը 2 լ 600 մլ կաթ։Եթե առաջին անոթից 200 մլ լցնենք երկրորդի մեջ ապա կաթի քանակը անոթներում կհավասարվեն։Որքան կաթ կա յուրաքանրյուր անոթում։
200×2=400
2600-400=2200
2200:2=1100
1100+400=1500
735
աննան 24 ձվի համար վճարեց 400 դրամ ավելի քան անին 16 ձվի համար որքան որքան վճարեց յուրաքանչյուրն իր գնած ձվերի համար
A և B քաղաքներիրց իրար ընթառաջ շարժվեցին երկու հեծյալ։հանդիպման պահին առաջինը անցել էր 18 կմ իսկ երկրորդը 3 կմ-ով ավելի։Հանդիպման պահին որքան էր յուրաքանչյուր հեծյալի հեռաորությունը B քաղաքից։
լոիծում
մեկ 21 կմ
երկու 24 սմ
732
շինարարները առաջին օրը օգտագորշեցին 3 անգամ ավելի ցեմենտ քան երկրորդ օրը։Որքան ցեմենտ օգտագործեցին նրանք երկրորդ օրը եթե երկու օրում օգտագործեցին 3 տ 600 կգ ցեմենտ։
լուծում
3+1
3600 կգ ։4 = 900կգ
2 տ 700կգ
900 կգ
733
երկու հարևան ցանքատարացքներիցմեկի մակերեսը 4 անգամ փոքր է մյուս մակերեսից:որքան է այդ քանքատարացնեքից յուրաքանչուրի մակերեսը եթե նրանց ընդանուր մեկերեսը
Ավտոմեքենան առաջին երկու ժամում անցավ 80կմ/ժ արագությամբ,իսկ հջորդ երկու ժամում՝ 20կմ/ժ-ով արագ:Որքա՞ն ճանապարհ անցավ ավտոմեքենան այդ 4 ժամում:
80×2=160
80+20=100
100×2=200
200+160=360կմ
Հեծանվորդը առաջին երկու ժամում անցավ 18կմ/ժ արագությունը 3կմ/ժ-ով փոքրացրեց և գնաց ևս 2ժ:Որքա՞ն ճանապարհ նա անցավ այդ 4 ժամում:
18-3=15
15×2=30
18×2=36
30+36=66
764
Զբոսաշրջիկը 3 ժամում գնաց ավտոբուսով 80կմ/ժ արագությամբ,այնուհետև՝ 2ժամ գնաց ձիով 10կմ/ժ արագությամբ:Դրանից հետո նրան մնաց անցնելու ևս 7կմ:Որքա՞ն ճանապարհ էր նախատեսել անցնել զբոսաշրջիկը:
3×80=240
10×2=20
240+20+7=267
766.
A վայրից միևնույն ուղղությամբ շարժվեցին երկու մեքենա:Որքա՞ն կլինի նրանց միջև հեռավորությունը շարժվելուց 2ժամ հետո,եթե նրանցից մեկի արագությունը 70կմ/ժ է,իսկ մյուսինը՝80կմ/ժ:
80×2=160
70×2=140
160-140=20
Գյուղից դեպի սար միաժամանակ շարժվեցին երկու հեծյալ:Որքա՞ն կլինի նրանց միջև հեռավորությունը շարժվելուց 40 րոպե հետո,եթե նրանցից մեկի արագությունը 130մ/ր է,իսկ մյուսինը՝145մ/ր:
Մեր տված փայտից կրակ են անում, տուն տաքացնում, թոնիրը վառում, կերակուր եփում, փափուկ հաց թխում, ուտում կշտանում, բայց մեզ չեն հիշում, մեզ չեն պահպանում, այլ անգութ կերպով մեզ կոտորում են, մեզ փչացնում, ոչնչացնում:Մեր գերաններից շինում են տներ, գոմեր, մարագներ, ժամեր ու վանքեր, մեր տախտակներից ՝ հատակ, առաստաղ, աթոռ, պահարան, սեղան, նստարան, դուռ ու պատուհան և այլ շատ տեսակ կահ և կարասիք. բայց մեզ չեն հիշում, մեզ չեն պահպանում, այլ անգութ կերպով մեզ կոտորում են, մեզ փչացնում, ոչնչացնում: Կամուրջ են շինում ՝գետերով անցնում. սայլեր են շինում ՝ ամեն ինչ կրում. գութան են շինում հողերը հերկում. լուծ, սամի շինում եզ, գոմեշ լծում, օրորոց շինում ՝ մանկիկ օրորում. քանոն են շինում՝ տետրակներ տողում, նավեր են շինում ՝ ծովի մեջ լողում… բայց մեզ չեն հիշում, մեզ չեն պահպանում, այլ անգութ կերպով մեզ կոտորում են, մեզ փչացնում, ոչնչացնում: Ո՞վ չի տանձ կերել կամ կարմիր խնձոր, նուռ ու սերկևիլ, կեռաս ու սալոր, դեղձ կարմրաթշիկ, ծիրան անուշիկ: Ապա խաղո՞ղը. և քանի՞ տեսակ կանաչ ու կարմիր, թուխ-թուխ ու սպիտակ. և այդ ամենը մարդիկ են ուտում… Բայց մեզ չեն հիշում, մեզ չեն պահպանում, այլ անգութ կերպով մեզ կոտորում են, մեզ փչացնում, ոչնչացնում: Խելոք մանուկներ, դուք որ մեծանաք, մեծ մարդիկ դառնաք, մեզ խնայեցեք, մեզ պահպանեցեք և ձեր հանդերում, ձեր այգիներում ծառեր տնկեցեք…
Առաջադրանքներ․
Բառարանի օգնությամբ գտիր կարմիրով նշված բառերի բացատրությունները և սովորիր։
անգութ- Գութ չունեցող, խղճի զգացումից զուրկ
գերան- Ճյուղերը մաքրած մեծ ծառաբուն
գոմեր-Ընտանի անասուններ պահելու շենք կամ շենքի հատուկ մաս
մարագներ- Հարդ լցնելու և պահելու տեղ, հարդանոց
սայլ-Քառանիվ փայտաշեն բեռնատար (նաև մարդատար) փոխադրամիջոց, որին սովորաբար եզներ են լծում
լուծ-Ամուր փայտից սարքած երկար տափակավուն ձող, որ դնում են լծվող զույգ եզների պարանոցին և դրան միացնում արորը՝ գութանը ևն:
սամ-Լծի երկու ծայրերի զույգ անցքերից անցկացվող և եզան պարանոցը երկու կողմից գրկող փայտե զույգ ձողիկներից յուրաքանչյուրը:
Գրի՛ր, թե ըստ տեքստի՝ ո՞ր ոլորտներում են օգտագործում փայտը։
Մեր տված փայտից կրակ են անում, տուն տաքացնում, թոնիրը վառում, կերակուր եփում, փափուկ հաց թխում։
Ըստ քեզ՝ ինչո՞վ կարելի է փոխարինել փայտը։
մետաղով
Արդյո՞ք ծառերի գանգատը տեղին է։ Ինչո՞ւ։
Այո,որովհետև ոչնչացնում են։
«Եթե ամեն մեկս մի ծառ տնկենք» վերնագրով փոքրիկ պատում գրիր, ընդգրկիր նաև ընտանիքիդ անդամներին՝ գրելով նաև նրանց մտքերը։
Եթե յուրաքանչյուրս մի ծառ տնկեինք
Եթե յուրաքանչյուրս մի ծառ տնկեինք պատկերացրեք հազարաոր ծառեր։ Միայն և միայն այդ ժամանակ մենք կզգաինք երկրի բույրը իր, արմատը կտեսնեինք իր տեսքը։
Դուք, անշուշտ, տեսած կլինեք խոշորացույց՝ կլոր, կորնթարդ, որի միջով բոլոր իրերն իրենց իրական չափսերից հարյուր անգամ մեծ (երևալ): Եթե նայես պատահական ջրափոսից վերցրած կաթիլին, կտեսնես հազարավոր զարմանալի գազանիկներ, որոնք ջրի մեջ առհասարակ չեն նկատվում, թեև կան ու այնտեղ են, իհարկե: Նայում ես մի այդպիսի կաթիլի, ու քո դիմաց, ոչ ավելի, ոչ պակաս, մի ամբողջ ափսե էակներ են վխտում, թռչկոտում, կծում միմյանց առջևի կամ ետևի թաթիկը, մերթ այս հանգույցը, մերթ այն վերջույթը, և՛ ուրախանում, և՛ զվարճանում յուրովի:
Լինում է, չի լինում մի ծերուկ է լինում, որին բոլորը կոչում էին Հոգսեն Զննող: Ինչ որ է՝ այդ էր անունը: Նա իր հո□սն էր համարում զննել ամեն ինչ՝ դրանցից դուրս կորզելով այն ամենը, ինչ հնարավոր է: Իսկ եթե չէր հաջողվում դրան հասնել սովորական ճանապարհով, դիմում էր կախար□ության:
Նա, ուրեմն, մի անգամ նստել ու խոշորացույցով զննում էր հենց ճահճից վերցրած ջրի մի կաթիլ: Աստված իմ. Աստված, ո՜նց էին այդ գազանիկներն այդտեղ վխտում ու եռուզեռում: Հազարավո՜ր, հազարավո՜ր, ու բոլորն էլ ոստոստում էին, (վազվզել) կծոտում, խփշտում ու խժռում մեկմեկու:
— Նողկալի է,- բացականչեց ծերուկ Հոգսեն Զննողը:- Հնարավոր չէ՞ դրանց մի կերպ հանդարտեցնել, կար□ու կանոն մտցնել, որպեսզի յուրաքանչյուրն իմանա իր տեղն ու իրավունքները:
Ծերուկը մտածեց, մտածեց բայց ոչ մի հնար չգտավ: Ստիպված էր կախարդության դիմել:
— Արի կլինի` դրանց ներկեմ, որպեսզի լավ աչքի զարնեն,- ասաց ու նրանց վրա կաթեցրեց կարմիր գինի հիշեցնող ինչ-որ հեղուկ. բայց դա գինի չէր, այլ վհուկի արյուն: Բոլոր տարօրինակ գազանիկները հանկարծ կարմրավուն երանգ առան, և ջրի կաթիլն այժմ կարելի էր մի ամբողջ քաղաքի տեղ դնել, ուր զեռում են տկլոր վայրենիներ:
— Ի՞նչ բանի ես. դա ի՞նչ է,-հարցրեց ծերուկին մի այլ կախարդ, որն անուն չուներ և հենց դրանով էլ տարբերվում էր մյուսներից:
Անանուն կախարդն աչքը մոտեցրեց փքապակուն: Ա՜յ քեզ բան. նրա աչքի առաջ մի ամբողջ քաղաք էր փռված` վխտացող մարդկանցով լեցուն, բայց բոլորն էլ տկլոր էին դեսուդեն վազ տալիս: Խելքից դուրս բան էր. սարսափ, զարհուրանք: Բայց ամենազարհուրելին այն էր, որ նրանք անխղճաբար հրմշտում, (ճանկռոտել) ու պատառ-պատառ էին անում իրար: Ով ցածում էր` անպատճառ փոր□ում էր վեր մագլցել, ով վերևում էր, ցած էր ընկնում:
— Զարհուրելի զվարճանք,- ասաց անանուն կախարդը:
— Իսկ քո կարծիքով ի՞նչ է դա: Կարո՞ղ ես գուշակել,- հարցրեց Հոգսեն Զննողը:
— Էստեղ գուշակելու բան էլ չկա: Պարզ երևում է,- (պատասխանել) մյուսը:
— Սա Կոպենհագենն է կամ մի որևէ ուրիշ մեծ քաղաք. դրանք իրար շատ են նման… Սա մեծ քաղաք է: Դա ճահճաջրի կաթիլ է,- բարբառեց Հոգսեն Զննողը:
Ուղղանկյան լայնությունը 21 սմ է, և կազմում է երկարության 1/3 մասը: գտիր ուղանկյան մակերեսը
21:3=7
21×7=147
17
A վայրից հակադիր ուղություներով շառժվեցին երկու ավտոմեքենա:Քանի ժամ հետո նրանց միջև հեռավորությունը կլինկ 780 կմ,եթե մեկը շարժվում է 70կմ/ժ արագությամբ,իսկ մյուսը 10կմ/ժ-ով պակաս արագությամբ:
գրիր ամենափոքր կենտ քառանիշ և ամենամեծ զույգ հնգանիշ թվերի գումարը
1)10999
2)10100
3)100999
4)1010000
3
ինչպես պետք է փոխվի տարբերությունը եթե նվազելին ու հանելին միաժամանակ մեծացնենք 27-ով։
1)կմեծանա 54-ով
2)կմեծանա 27-ով
3)կփոքրանա 27-ով
4) կման ամփոփոխ
4
ընտրիր այն թվանշանը որ դնելով աստանիշի փոխարեն կստանաս անհավասարություն 7 կմ 60 դմ >7 կմ դմ
1)5
2)6
3)7
4)8
5
հավասարակողմ եթանկյան պարագիծը 72 սմ է։ գտիր եռանկյան կողմերի երկարությունները
18
2)17
3)36
4)24
6
ընտրիր այն պատասխանը որն արտահայտումէ 50000- կգ ցենտներով
1)5ց
2)50ց
3)500ց
4)5000ց
7
ընտրիր այն պատասխանը որն արտահայտում է 5/6 տարին ամիսերով։
10
2)8
3)6
4)4
8
երկնիշ թվերի քանակը միանիշ թվերի քանակից քանիսով է ավելի
70
2)71
3)80
4)81
9
թվի 1/2 մասը հավասար է 60 — ի։ Ինչի է հավասար այդ թվի 1/4 մասը։
1)15
2)30
3)60
4)12
10
84 145 7 և 30 թվերից յուրաքանչյուրը մեծացրու 100 անգամ
1 187 245 107 130
2 840,1450, 70,300
3 8400, 14500,700,3000,
4 8400, 1450 700 300
12
ինչ թվանիշներով վերջացող թիվ պետք է հանել 276-ից որպեսզի ստացած տարբերությունը լինի 5-ի բազմապատիկ
76
13
հաշվիր 752×8-9102:6+821 արտահայտության արժեքը
752×8=6016
9102:6=152
6016-152=4964
4964+821=5785
14
կռահիր որինաչափությունը և գտիր բաց թողնված թիվը
3,5,9,15,23,33
15
Աստղանիշի փոխարեն գրի՛ր բաց թողնված թվանշանները (պատասխանում գրի՛ր նվազելի հանելին)։
41070+4363=45433
Ուղղանկյունաձև հողամասի երկարությունը 28 մ է, իսկ լայնությունը 22 մ է։ Հողամասը ցանկապատելու համար քանի՛ սյուն է հարկավոր, եթե սյուները պետք է կանգնեցնել միմյանցից 5 մ հեռավորության վրա։